ΕΚΚΑ-ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΨΑΡΡΟΣ

[Sarissa]

Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΑ





Δημιουργία ομάδων Αντιστάσεως.



Όταν ο Ψαρρός επέστρεψε στην Αθήνα, η Kατάσταση, όσον αφορά την Εθνική Aντίσταση, είχε υπoστεί ριζική μεταβολή. Οι ερασιτεχνισμοί, οι προχειρότητες, οι αυτοσχεδιασμοί και η ατομική αυθόρμητη αντίσταση, έπαυσαν σταδιακά να υφίστανται. Άρχισαν να δημιουργούνται ομάδες, επιτροπές, οργανώσεις Εθνικής Aντιστάσεως. Ομοίως ομάδες για τη συλλογή πληροφοριών και τη μεταβίβασή τους σε κατάλληλες υπηρεσίες καθώς και ομάδες για την εκτέλεση δολιοφθορών. Έτσι η αντίσταση κατά του εχθρού από την αυθόρμητη φάση της εισέρχεται περί τα τέλη του 1941, στην οργανωμένη.



Μερικές από τις ομάδες αυτές ήσαν:



- Η Οργάνωση ΑΑΑ / Τρία Άλφα: Αγών, Ανόρθωσις, Αναγέννησις, με τους Νεόκοσ. Γρηγοριάδη, Σταμ. Χατζήμπεη, Kωνστ. Μανέτα, Στέφ. Σαράφη, Ιωάννη Πανόπουλο.

- Η Οργάνωση ΠΕΑΝ / Πανελλήνιος Ένωσις Αγωνιζομένων Νέων, με τους Αθανάσ. Σκούρα, Kωνστ. Πιερίκο, Ιωάννη Κατεβάκη, Γεώρ. Αλεξιάδη και άλλους. Η ομάδα αυτή τελούσε σε στενή συνεργασία με τον Παν. Κανελλόπουλο.

- Η Οργάνωση ΕΕΕ / τρία Έψιλον: Ένωσις Ελευθέρων Ελλήνων, με τους Μιλτ. Κανάρη, Ηλία Μαγιόπουλο, Κων. Μπουρνιά, Παύλο Ντεντιδάκη, Μιχαήλ Παξιμάδη.

- Η Επιτροπή των 6 Συνταγματαρχών ή Οργάνωση "Θέρος" με τους Συνταγματάρχες Παν. Σπηλιωτόπουλο, Στυλ. Κιτριλάκη, Eυστ. Λιότη, Αγαμ. Φιλιππίδη, Θρασ. Τσακαλώτο και τον Αντισυνταγματάρχη Κων. Δόβα.

-Η Οργάνωση πληροφοριών "Όμηρος", με τον Επαμ. Τσέλλο, στενό συνεργάτη του Παν. Κανελλόπουλου.

-Η Οργάνωση "Προμηθεύς ΙΙ" με τους Δ. Μπαρδόπουλο, Χρ. Κουτσογιαννόπουλο, Π. Ευαγγελινό και άλλους. Κύριο σκόπό είχε τη συγκέντρωση πληροφοριών, τη μετάδοσή τους στην SOE με την οποία είχε στενό, δι' ασυρμάτων, σύνδεσμο και την ενέργεια σαμποτάζ. Αυτή συνέδεε πολλές οργανώσεις με το Κάϊρο και έπαιξε σοβαρό ρόλο στην ανάπτυξη του ανταρτικού αγώνα.



Σπουδαιότερες, οργανώσεις ήσαν:



- Ο ΕΔΕΣ / Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος. Το ιδρυτικό του υπεγράφη στις 9 Σεπτεμβρίου 1941 από τους Ναπολέοντα Ζέρβα, Λεωνίδα Σπαή και Ηλ. Σταματόπουλο. Η πρώτη Διοικούσα Επιτροπή απετελέσθη από τους: Βασιλ. Πετρόπουλο, πρόεδρο, Κομνηνό Πυρομάγλου, γενικό γραμματέα, Θεόδ. Κουντουριώτη, Ιωάν. Δημάκη και Ναπολ. Ζέρβα, μέλη. Σκοπός του ήταν σύμφωνα με την ιδρυτική του διακήρυξη:

1. Να εγκαθιδρύσει στην Ελλάδα δημοκρατικό σoσιαλιστικό πολίτευμα.

2. Να επιβάλει στoυς στυγνoύς εγκληματίες βαρύτατες κυρώσεις. Εννοώντας προφανώς τα στελέχη της Μεταξικής δικτατορίας και τους όποιους δοσίλογους της κατοχής.

3. Να αποκαθάρει και ν' ανακαινίσει την κρατική μηχανή.

4. Να θεσπίσει νόμους και να λάβει μέτρα που θα δώσουν στo λαό κοινωνική δικαιοσύνη και,

5. Όταν εκπληρωθούν τ' ανωτέρω να γίνει προσφυγή στo Λαό για να κυρώσει το έργο του Συνδέσμου. Τότε θα παραδώσει την αρχή στoυς εκπροσώπους του Λαού.



-Το ΕΑΜ / Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο. Απαρτίσθηκε αρχικά από το ΚΚΕ, την Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας / ΕΛΔ, το Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας / ΣΚΕ, και την Ενοποιητική Κίνηση του Αγροτικού Κινήματος. Το ιδρυτικό του υπεγράφη στις 27 Σεπτεμβρίου 1941, από τους Λευτέρη Αποστόλου, του ΚΚΕ, Ηλία Τσιριμώκο, της ΕΛΔ, το Χρήστο Χωμενίδη, του ΣΚΕ, και τους Α. Βογιατζή και Μπενετάτο, των Αγροτικών. Το πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο απετελέσθη από το Λευτέρη Αποστόλου, του ΚΚΕ, Σταύρο Κανελλόπουλο, της ΕΛΔ, Γ. Οικονόμου, του ΣΚΕ και Α. Βογιατζή, των Αγροτικών.

Σκοπός του ήταν:

1. Η απελευθέρωση του Έθνους από τον κατοχικό ζυγό και η απόκτηση της ανεξαρτησίας της χώρας.

2. Ο σχηματισμός προσωρινής Κυβερνήσεως του ΕΑΜ και η προκήρυξη εκλογών για Συντακτική Εθνοσυνέλευση και

3. Η κατοχύρωση του κυριαρχικού δικαιώματος του Λαού για ν' αποφανθεί περί του τρόπου διακυβερνήσεώς του.



Άξιο μνείας είναι ότι οι δύο τελευταίες ομάδες, ΣΚΕ και Αγροτικοί, απεχώρησαν σχεδόν αμέσως μετά την υπογραφή του συμφωνητικού. Έτσι σύντροφος πιστός του ΚΚΕ στο ΕΑΜ παρέμεινε μόνο η ΕΛΔ. Χάρις όμως σ' αυτή το ΕΑΜ κατόρθωσε να διατηρήσει την ύπαρξή του και ν' ανδρωθεί με γρήγορα και μεγάλα βήματα. Η συνεισφορά του μικρού αυτού κόμματος στο ΕΑΜ, σε στελέχη και μηχανισμούς ήταν ασήμαντη. Όμως, η προμετωπίδα που προσέφερε στο ΚΚΕ, ώστε να εμφανίζεται σαν ΕΑΜ, ήταν αποφασιστική.



Οι δύο τελευταίες οργανώσεις, δηλαδή ο ΕΔΕΣ και το ΕΑΜ, έπαιξαν τον κύριο ρόλο κατά την κατοχή. Στην παρούσα όμως εξιστόρηση, οι ενέργειες της κάθε οργανώσεως θ' αναφέρονται μόνον εφ' όσον συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με τη δράση της ΕΚΚΑ.





Τα κόμματα κατά την κατοχή.



Από τα παραπάνω φαίνεται πως τα πολιτικά κόμματα, εκτός από το Εθνικό Ενωτικό του Π. Κανελλόπουλου και το ΚΚΕ, δεν έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη των γεγονότων κατά το πρώτο έτος, 1941, της κατοχής. Προσπαθούσαν ν' ανασυγκροτηθούν, μετά την εξάρθρωσή τους από τη δικτατορία της 4 Αυγούστου 1936. Διέθεταν άφθονα εκλεκτά στελέχη και είχαν ισχυρά μέσα. Δεν κατενόησαν όμως το νέο πνεύμα και τις απαιτήσεις της κατοχής. Ήσαν:

- Το Λαϊκό Κόμμα, που επεδίωκε την επάνοδο του Βασιλέως, των Κων. Τσαλδάρη, Ιωάν. Θεοτόκη, Στέφ. Στεφανόπουλου και Π. Μαυρομιχάλη.

- Το κόμμα των Φιλελευθέρωγ των Θεμ. Σοφούλη και Στυλ. Γονατά.

- Το κόμμα του Γεωργ. Καφαντάρη.

- Το κόμμα του Γεωργ. Παπανδρέου.

- Το Εθνικό Ενωτικό κόμμα του Π. Κανελλόπουλου.

- Το Σοσιαλιστικό κόμμα Ελλάδας με τον Χρ. Χωμενίδη.

- Το Κομμουνιστικό κόμμα Ελλάδας που, μετά την εκκαθάριση και την ανασυγκρότησή του από τα στοιχεία που έντεχνα είχε προσκολλήσει ο Υπουργός του Μεταξά Μανιαδάκης είχε γεν. γραμματέα τον Γεωργ. Σιάντο.

- Διάφορες ομάδες που υπεστήριζαν αγροτικά θέματα με τους Γαβριηλίδη, Παγκούτσο, Λεπενετάτο, Ιωάν. Σοφιανόπουλο.



Με την έναρξη της κατοχής δημιουργήθηκε από τον Ηλία Τσιριμώκο, παλαιό βουλευτή του κόμματος των Φιλελευθέρων, η Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας, ΕΛΔ, με τους Σταύρο Κανελλόπουλο, Στρ. Σωμερίτη, Γ. Κοκορέλη. Για το κόμμα αυτό, την προμετωπίδα του ΚΚΕ, που καλύπτετο με το τίτλο του ΕΑΜ, έγινε λόγος παραπάνω. Είχε, καθ' όλη τη διάρκεια της κατοχής, στενή και αταλάντευτη συνεργασία με το ΚΚΕ και το βοήθησε, χωρίς καμιά διαμαρτυρία, ακόμα και στα εγκλήματα που διέπραξε.



Πάντως, τα τέσσερα πρώτα κόμματα έδειξαν μεγάλη επιφυλακτικότητα έναντι της αντιστάσεως, που οι Αρχηγοί τους την θεωρούσαν ολέθρια. Περιορίζοντο μόνο στην πολιτικολογία, μελετούσαν το μεταπολεμικό καθεστώς και κατήρτιζαν σχέδια για να ματαιώσουν, εξαιρουμένου του Κ. Τσαλδάρη, την άμεση επάνοδο του Βασιλέως στην Ελλάδα.



Γενικά, τα αστικά κόμματα, αντί να πρωτοστατήσουν στην Εθνική Αντίσταση, παρουσίασαν μια αδικαιολόγητη αδράνεια, που είχε σαν αποτέλεσμα να ψυχράνουν κάπως το αγωνιστικό πάθος μερίδας Αξιωματικών.



Η δημιουργία της ΕΚΚΑ.



Αυτό ήταν το κλίμα στην Ελλάδα όταν ο Ψαρρός επανήλθε στην Αθήνα. Τον πλησιάζουν για συνεργασία όλες σχεδόν οι οργανώσεις, που επεδίωκαν τον ένοπλο αγώνα. Αυτός, όμως, επεδίωκε τη δημιουργία νέας Αντιστασιακής Οργανώσεως.

Σ' αυτό τον βοήθησε πάρα πολύ η συνάντησή του με τον πρώην Υπουργό και πολιτευτή Βόλου, Γεώργιο Καρτάλη, μια επιφανή πολιτική προσωπικότητα, που πίστευε στη δημιουργία αντιστάσεως κατά του κατακτητή και στην ενότητα όλων των Ελλήνων ώστε να δημιουργηθούν ευνοϊκές προοπτικές και συνθήκες για τη μελλοντική πολιτική μας εξέλιξη. Συμφώνησαν πως:

1) Ο εθνικός αγώνας ήταν το πρωταρχικό καθήκον όλων των Ελλήνων.

2) Ο αγώνας αυτός όπως και κάθε άλλη εκδήλωση πρέπει να πραγματοποιηθούν με πνεύμα Εθνικής ενότητας και πλήρους συνεργασίας όλων των πολιτικών παρατάξεων και των εθνικών οργανώσεων μέχρι της απελευθερώσεως.

3) Σε κάθε περίπτωση η λύση του Ελληνικού προβλήματος είναι υπόθεση και μόνον των Ελλήνων και θα δοθεί με τα απελευθερωτικά από την ελεύθερη βούληση του Λαού.



Έτσι ίδρυσαν τον Οκτώβριο του 1941 την Εθνική Οργάνωση: "Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωση - ΕΚΚΑ", το Διοικητικό Συμβούλιο της οποίας απετελέσθη από τους: Συνταγματάρχη Δημ. Ψαρρό, πρόεδρο και στρατιωτικό αρχηγό, Γεώργ. Καρτάλη που θα χάρασσε την εθνική και πολιτική γραμμή, Συνταγματάρχες Δημήτριο Καραχρήστο, για τον σύνδεσμο με τους αξιωματικούς και Δημήτριο Γεωργαντά, για τα οικονομικά, στρατιωτικό ιατρό Αλέξανδρο Κωστόπουλο, τους δικηγόρους Απόστολο Καψαλόπουλο και Δημήτριο Κατάβολο και τον ανώτερο υπάλληλο του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους Δ. Μανωλέτο σαν μέλη.



Αποστολή της ΕΚΚΑ.



Η αποστολή της ΕΚΚΑ ήταν διπλή: Πρώτον εθνικοαπελευθερωτική, εφ' όσον διαρκούσε η κατοχή και δεύτερον μετά την απελευθέρωση, κοινωνικομεταρρυθμιστική.

Στην πρώτη φάση η προσπάθεια της οργανώσεως θα συγκεντρωνόταν στην απολύτρωση του Ελληνικού λαού και στο μετριασμό των δεινών του από την Εθνική δουλεία.

Σ' αυτή τη φάση θα εχρησιμοποιείτο όλη η μαχητικότητα και η αγωνιστικότητα των οπαδών της. Μόνο όταν θα πραγματοποιηθεί η πρώτη αυτή φάση, δηλαδή όταν απελευθερωθεί η χώρα, θ' αρχίσει η δεύτερη που είναι η πολιτική, πλέον, δράση της και η επιδίωξη πραγματοποιήσεως των κοινωνικών μεταρρυθμίσεων για την κατάργηση των κοινωνικών αδικιών.

Κατά το πρώτο στάδιο ήσαν δεκτοί οπαδοί οποιασδήποτε πολιτικής τοποθετήσεως, αρκεί να μη εκδηλώνουν τις πεποιθήσεις τους.



Στο δεύτερο στάδιο οι οπαδοί ήσαν εντελώς ελεύθεροι ν' ακολουθήσουν ή όχι την οργάνωση. Καμμία απολύτως πίεση, άμεση ή έμμεση, επρόκειτο ν' ασκηθεί πάνω τους. Η συνέχιση του δεσμού τους στην αλλαγή της πολιτικής, εξαρτάτο αποκλειστικώς και μόνο από την εμπιστοσύνη τους στην ηγεσία, από την κρίση τους και την επιθυμία τους.



Η ΕΚΚΑ διαμορφώνεται, πλέον, σε αντιστασιακή οργάνωση και αναπτύσσεται παραλλήλως αλλά και ανεξάρτητα με τις άλλες δύο, δηλαδή από το ΕΑΜ, με το οποίο δεν θέτει ζήτημα συνεργασίας, γιατί υπάρχουν πολλές διαφορές, και από τον ΕΔΕΣ, με τον οποίον αρνείται τη συγχώνευση, δέχεται, όμως συνεργασία.



Το πολιτικό πρόγραμμα της ΕΚΚΑ.



Το πολιτικό πρόγραμμα της ΕΚΚΑ, δημοσιευμένο στην εφημερίδα της οργανώσεως «ΆΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΗΣ», καταχωρείται στο Παράρτημα υπ' αριθμ. 1 της παρούσας μελέτης. Δεν πρέπει να ξενίσει η έκφραση: "Λαοκρατούμενη Δημοκρατία", που αναγράφεται σ' αυτό. Δεν εννοεί "Κομμουνιστική Δημοκρατία".

Οι οργανωτές της ΕΚΚΑ, διαβλέποντας μιαν ισχυρή τάση στο λαό για κοινωνικές βελτιώσεις θέλησαν να προσαρμόσουν προς την κατεύθυνση αυτή την αποστολή της οργανώσεως και χρησιμοποίησαν τον όρο για να τονίσουν τον κοινωνικό της χαρακτήρα. Πάντως ήσαν προσκολλημένοι οτο αστικό καθεστώς.



Ο Συνταγματάρχης Ευρ. Μπακιρτζής.



Παράλληλα με τον Ψαρρό, που επέλεξε το ψευδώνυμο "Άρχος", σαν οτρατιωτικός Αρχηγός της ΕΚΚΑ, τοποθετείται και ο Συνταγματάρχης Πυροβολικού Ευριπίδης Μπακιρτζής, που, πολλές φορές θα μνημονευθεί στα παρακάτω. Έτσι είναι απαραίτητη πληρέστερη γνωριμία με τον αξιωματικό αυτό.



Ο Μπακιρτζής, που τον μνημονεύσαμε ήδη στο πρώτο κεφάλαιο αυτής της μελέτης σαν συνεργάτη της SOE, από την οποία εφέρετο αποχωρήσας ήταν πρόσωπο μ' έντονη δραστηριότητα οτο παρελθόν. Το 1926, Αντισυνταγματάρχης, καταδικάζεται σε θάνατο, γιατί ήταν απ' τους πρωτεργάτες του στρατιωτικού κινήματος Τζαβέλα - Μπακιρτζή, αλλά δεν εκτελείται. Επαναφέρεται το 1928 στο στράτευμα. Το 1935 καταδικάζεται, για δεύτερη φορά, σε θάνατο, για τη συμμετοχή του στο κίνημα του έτους αυτού, δεν εκτελείται και αποτάσσεται. Παίρνει όμως χάρη, εξορίζεται στα Αντικύθηρα και το 1937, η Κυβέρνηση τον αφήνει ελεύθερο υπό τον όρο να φύγει αμέσως στο εξωτερικό, από όπου επέστρεψε στην Ελλάδα τον Ιανουάριο του 1941.

Ήταν γνωστός σαν "Κόκκινος Συνταγματάρχης". Με την έναρξη της κατοχής ανακατεύεται σε όλες τις αντιστασιακές ζυμώσεις, συμμετέχει ή έρχεται σ' επαφή με όλες, σχεδόν, τις αντιστασιακές οργανώσεις και σε κλιμάκια κατασκοπείας. Τώρα προσκολλάται στην ΕΚΚΑ, που όπως θα εκτεθεί στο Έκτο Κεφάλαιο, την εγκαταλείπει στην πιο κρίσιμη ώρα της.



Οργάνωση της Αντιστάσεως στη Φωκίδα.



Παράλληλα με την απασχόληση του Ψαρρού στην οργάνωση της ΕΚΚΑ, συνεχίζετο στη Φωκίδα από τους αδελφούς Λαγγουράνη η οργάνωση των χωριών και η μύηση οπαδών για τον αγώνα. Την ενέργειά τους όμως αυτή, την πληροφορήθηκαν οι Ιταλικές αρχές, οι οποίες επεδίωξαν τη σύλληψή τους. Έτσι κατά το τέλος του 1941 αναγκάσθηκαν να καταφύγουν στην Αθήνα, απ' όπου ο Ιωάννης ανεχώρησε για τη Μέση Ανατολή.



Σύνοψη των γεγονότων του 1941.



Δραματικά αλλά και πολύ ενεργητικά έληξε το 1941 με τα δεινά της δουλείας στο κατακόρυφο. Η πείνα προκάλεσε μαζικό θάνατο στον πληθυσμό. Η οικονομία είχε τελείως διαλυθεί. Η χώρα είχε εξαρθρωθεί. Οι πρώτες αυθόρμητες και ανοργάνωτες αντιδράσεις του λαού, ιδίως στη Δυτική, την Κεντρική και την Ανατολική Μακεδονία, είχαν πνιγεί στο αίμα από τους Βούλγαρους κατακτητές. Το πνεύμα, όμως, της αντιστάσεως δυνάμωνε ορμητικά. Παράλληλα, ετίθεντο οι βάσεις για την πληρέστερη οργάνωση του αγώνα.



Η κληρονομιά του 1941 προς το 1942 ήταν γόνιμη και ελπιδοφόρα. Η οργανωμένη αντίσταση εισήρχετο σε υψηλό στάδιο: τον ένοπλο ανταρτικό αγώνα.



Επιπροσθέτως, βαθμιαία, αποκαθίστατο επαφή μεταξύ των οργανώσεων στην κατεχόμενη Ελλάδα με την ελληνική κυβέρνηση του Καϊρου και τις Βρετανικές Υπηρεσίες της Μέσης Ανατολής οι οποίες, όμως, δεν έδειχναν ακόμη, ενδιαφέρον για τον ένοπλο αγώνα στα βουνά.



Στο Παγκόσμιο Πολεμικό σκηνικό η Βέρμαχτ παρέμενε πανίσχυρη αλλά οι πρώτοι τριγμοί της κατάρρευσης της γίνονταν αισθητοί: Οι Γερμανοί σταμάτησαν στη Μόσχα και η Αμερική (6/12/41) εισήλθε στο Πόλεμο.

























ΠΗΓΗ: ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ " ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΑΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ Ε.Κ.Κ.Α 1941-1944"

ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΣΤ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ

[Sarissa]

ΜΑΧΗ ΔΟΒΡΟΥΒΙΤΣΑΣ ΔΩΡΙΔΟΣ


18 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1942







Οι Ιταλοί αντιλαμβανόμενοι ότι οι Αξκοι της περιοχής ήταν εξαιρετικώς επικινδυνοι για τα στρατεύματα κατοχής ,προέβησαν σε νεες συλλήψεις. Συνελήφθησαν και οδηγήθησαν ως ομηροι στην Ιταλία πολλοί Αξκοι της περιοχής μεταξυ των οποίων Αντ/ρχης Μιχαλόπουλος Θεμ. ,Υπ/γος Ράπτης Γ.,Κακανάς Γ., Γιαννέτσος Ανδ., έφεδρος ιατρός Αθανασιάδης Ε., και άλλοι.



Η ομάδα Βαρβάτου-Καϊμάρα- Πασσαλή, κατέλαβε κατόπιν οδηγιών του Υπ/γου Καϊμάρα επίκαιρες θέσεις στην τοποθεσία Ανάθεμα της Δωρίδος, με σκοπό να απελευθερώση αυτούς (κατά πληροφορίες εξ Ιτέας επρόκειτο να μεταφερθούν αυτοί στην Ναύπακτο), πλην όμως η αποστολή αυτή δεν πραγματοποιήθηκε, καθώς οι ανωτέρω όμηροι μεταφέρθησαν στην Πάτρα δια θαλάσσης.



Κατά το διάπλουν του στενού του Οτράντο, το Ιταλικό ατμόπλοιο, εβυθίσθη υπό Αγγλικου υποβρυχίου, πνιγέντων πολλών Αξκων, μεταξύ των οποίων ο ήρωας της Πίνδου Συντ/ρχης Δαβάκης, ο υπέροχος πατριώτης Ερωτόκριτος Αθανασιάδης εκ Χρισσού Παρνασσίδος, και άλλοι



Την 18η Δεκεμβρίου 1942 η ανωτέρω ομάδα επετέθη στην θέση Δοβρουβίτσα Δωρίδος (επί της δημοσίας οδού Ερατεινής - Λιδωρικίου) εναντίον Ιταλικού αυτοκινήτου, το οποίο επέστρεφε εις Λιδωρίκι, αφού προηγουμένως οι επιβαινοντες Ιταλοί λεηλάτησαν και πυρπόλυσαν οικίες και συνέλαβον ομήρους εκ των χωρίων Βιτρινίτσας, Ερατεινής και Κίσσελης. κατά την συμπλοκή εφονεύθησαν 11 Ιταλοί, συνελήφθησαν 11 αιχμάλωτοι, μεταξύ των οποίων και 2 Αξκοι. Διεσώθησαν δε μόνο 2 , οι οποίοι κατέφυγαν εντρομοι στη Ιτέα, όπου ανήγγειλαν τα συμβάντα στις Ιταλικές αρχές.



Εκ της ομάδος εφονεύθη ο συνδεσμος Δημ. Μπαρτζώτας εκ Βουνιχώρας, ο οποίος εθελουσίως προσεφέρθη να μετάσχη στην επιθετική αυτή ενέργεια ,η οποία υπήρξε η πρώτη οργανωμένη επίθεση ανταρτων του μετέπειτα 5/42 Συντ. Ευζώνων, εναντίων των κατακτητών.



Ο ανωτέρω φονευθείς αντάρτης υπήρξε το πρώτο θύμα του εθνικού μας αγώνος. Οι Ιταλοί εν συνεχεία εις αντίποινα πυρπόλυσαν τα εγγύς χωρία Αμυγδαλιά και Βιτρινίτσα και εξετέλεσαν αρκετούς οπαδούς της οργανώσεως.

[Sarissa]

ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ
5/42 ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΕΥΖΩΝΩΝ
20 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1943




Ο ενθουσιασμός των κατοίκων όταν έμαθαν την άφιξη των Άγγλων, ήταν μεγάλος, η δε προθυμία κατατάξεως εις τας ομάδας του Ψαρρού, παρά την προπαγάνδα του ΕΑΜ, μεγάλη. Πολλοί αντάρτες του ΕΑΜ θέλησαν να προσχωρήσουν στας ομάδας του Ψαρρού, αλλά δεν εγένεντο δεκτοί προς αποφυγή προστριβών. Εξωπλίσθησαν και συνεκροτήθησαν αρχικώς 5 Λόχοι Ανταρτών ως ακολούθως:

1 Λόχος υπό τον Λοχαγό Κούτρα,
1 λόχος υπό τον Υπολοχαγό Καϊμάρα,
1 Λόχος υπό τον Υπολοχαγό Ντούρο,
1 Λόχος υπό τον Υπολοχαγό Καραδήμα και
1 Λόχος υπό τους Ανδ.Μήταλα και Παπαριστείδη.
Οι Λόχοι αυτοί απετέλεσαν Σύνταγμα του οποίου Διοικητής ήταν ο Συντ/ρχης Ψαρρός, Υποδιοικητής ο Ταγ/ρχης Λαγγουράνης Κ., εξ Αμφίσσης.

Την 20 Απριλίου στην τοποθεσία Λυκοχορός Βουνιχώρας εστήθη η κυανόλευκος και έγινε η επίσημη τελετή της Ορκομωσίας παρουσία των Άγγλων και πλήθους οπαδών της Οργανώσεως οι οποίοι έσπευσαν να παρακολουθήσουν την συγκινητική αυτή τελετή.
Η 20η Απριλίου 1943 θα μείνη αλησμόνητος, σε όσους την έζησαν εκεί ψηλά εις τας ελευθέρας κορυφάς της Γκιώνας, αλλά και ιστορική διότι υπήρξε η αφετηρία ενός εθνικού αγώνος προς απελευθέρωση και διάσωση της Ελληνικής φυλής.
Ο απλός εκείνος όρκος απαγγελόμενος από τον παπά ενός γειτονικού χωριού και επαναλαμβανώμενος με πίστη και ενθουσιασμό από τους Αξκους και Αντάρτες, έλεγε τα εξης:

ΟΡΚΙΖΟΜΑΙ ΝΑ ΦΥΛΑΤΤΩ ΠΙΣΤΗΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ
ΝΑ ΑΓΩΝΙΣΘΩ ΜΕΧΡΙ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΡΑΝΙΔΟΣ ΤΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ ΜΟΥ ΔΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΙΩΞΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΚΤΗΤΟΥ
ΝΑ ΘΕΩΡΩ ΑΔΕΛΦΟ ΜΟΥ ΚΑΙ ΝΑ ΣΥΝΤΡΕΧΩ ΚΑΘΕ ΕΛΛΗΝΑ ΣΕ ΟΠΟΙΑΝΔΗΠΟΤΕ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΑΝ ΑΝΗΚΗ
ΑΡΚΕΙ ΝΑ ΠΟΛΕΜΑ ΤΟΝ ΚΑΤΑΚΤΗΤΗ

Ο Συντ/ρχης Ψαρρός μετά την ορκομωσία προσεφώνησε τους Αξκους και αντάρτες με συγκινητικά λόγια τονίσας ότι αποκλειστικός σκοπός του Συντάγματος ήτο, η απελευθέρωση της πατρίδος και ότι Αξκοι και Αντάρτες ουδεμία υποχρέωση πολιτικής, πολιτειακής , ή κοινωνικής φύσεως , ανελάμβανον έναντι της οργανώσεως Ε.Κ.Κ.Α. Τούτο εγράφη και εις την Ημερησία Διαταγή του Συντάγματος.

Τότε η οργάνωση ΕΑΣ μετωνομάσθη εις 5/42 Συντ. Ευζώνων. Πράγματι εις το συγκροτηθέν Συνταγμα εδόθη,τιμής ένεκεν το όνομα του συντάγματος της περιοχής "5/42 Συντ.Ευζ.", το οποίο διεκρίθη τόσο εις την Μικρά Ασία, όσο και κατά την Εποποιία της Αλβανίας.
Το Σύνταγμα τούτο των ανταρτών του Ψαρρού επέπρωτο να συνεχίσει την ένδοξον ιστορία του παλαιού τοιουτου εναντίoν των κατακτητών και να σβήσει στο τέλος μέσα σε ποταμούς αίματος εξ αιτίας της εξτρεμιστικής ηγεσίας του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.

To EAM-ΕΛΑΣ εθορυβήθη και άρχισε να κατασκοπεύει και να συκοφαντεί το Σύνταγμα. Και δικαιολογημένα,διότι η δημιουργία ενός Στρατιωτικού τμήματος αρτίως οργανωμένο, διοικουμένου υπό εμπείρων και μαχητικών στελεχών του Ελληνικού Στρατού και αποτελουμένου από εθνικόφρονας μαχητάς και όχι κομμουνιστικού, αποτελούσε σοβαρό κώλημα στα καταχθόνια σχέδια του ΚΚΕ.

Επεσκέφθησαν διαδοχικά το Σύνταγμα από 21-25 Απριλίου στη θέση Λυκοχορός Βουνιχώρας αρκετοί βαθμοφόροι του ΕΛΑΣ, ως ο Διαμαντής πολιτικός καθοδηγητής του τάγματος Παρνασσίδος του ΕΛΑΣ, ο Νικηφόρος -καπετάνιος του ίδιου τάγματος, Συντ/ρχης Ζούλας- Δντης του 34ου Συντ. του ΕΛΑΣ και άλλοι.

Το Σύνταγμα υπήχθη υπό τας διαταγάς του Στρατηγείου της Μέσης Ανατολής. Το ΕΑΜ προσεποιείτο κατ' αρχάς ότι ευνοεί την ανάπτυξη του Συντάγματος και κάλεσε τον Ψαρρό εις Παρνασσό( χωριό Αγόριαννη) για να υπογράψη δήθεν συμφωνητικόν συνεργασίας ΕΑΜ-5/42 Σ.Ε.-Στρατηγείου Μ. Ανατολής.

Ο Συντ/ρχης Ψαρρός φύσει ειλικρινής και αγνός απο χαρακτήρος έχων όλη την καλή διάθεση συνεγασίας καίτοι ώφειλε να είναι περισσότερο δύσπιστος προς το ΕΑΜ, αφού παρέλαβε μικρή δύναμη και τον άγγλο σύνδεσμό του Τζεφ, μετέβη εις το παραπάνω χωριό μετά πορείας 15 ωρών. Εκεί καμμία εργασία δεν έγινε αλλά απλώς ήθελαν να τον βολιδοσκοπήσουν κα να εξακριβώσουν το πολιτικό πρόγραμμα και τις επιδιώξεις του.

[Sarissa]

ΜΑΧΗ ΛΙΔΩΡΙΚΙΟΥ ΜΕ ΙΤΑΛΟΓΕΡΜΑΝΟΥΣ
(12-13/9/1943)


Το συγκρότημα Παρνασσίδος υπό τον Ταγ/χην Φωτιάν Χρ. μετεστάθμευσεν εις την περιοχήν Καρούτες, όπου έλαβε την εξής διάταξιν:


Ο Ντούρος εις τον αυχένα Έλατος με αποστολή ασφαλείας προς την κατεύθυνσιν Αμφίσσης. Η κατεύθυνσις αύτη ήτο μεγάλης στρατ. σημασίας, διότι εξησφάλιζε τα νώτα του συντάγματος από κύκλωσιν. Οι Μήταλας και Καϊμάρας ως και το τμήμα Κρανιά, εις περιοχήν Καλτετζά Λιδωρικίου. Ομάς ανταρτών του Δεδούση με τον Υπολ/γον Λαϊνάν Χαρ. εγκατέστησε φυλάκιον προς την κατεύθυνσιν Σκαλούλας. Ο Λοχαγός Δεδούσης μετέβη εις Τριταίαν και Ιτέαν με τον σκοπόν όπως συγκεντρώσει τους άνδρας του.


Η ως άνω διάταξις ελήφθη κατόπιν αποφάσεως του Συν/τος, όπως επιτεθή κατά της Ιταλικής φρουράς Λιδωρικίου. Τμήμα Παπαβασιλείου (λόχος Κοκκόρη) διετάχθη να καλύψη το Συν/μα από την κατεύθυνσιν Αμφίσσης. Πράγματι τούτο κατέλαβε την αμαξιτήν οδόν εις την θέσιν Ανάθεμα. Ούτως είχον τα πράγματα, όταν η Επιτροπή Αγώνος του Συν/τος εις Λιδωρίκιον απέστειλε εις το Συν/μα δελτίον πληροφοριών περί της δυνάμεως της Ιταλικής φρουράς και της εν γένει καταστάσεως της.


Αφού ελήφθη η κυκλωτική διάταξις εκ μέρους του Συγκροτήματος Παρνασσίδος, εστάλη προς τον Ιταλόν διοικητήν της φρουράς τελεσίγραφον εκ μέρους του Συν/τος, όπως παραδοθή προς αποφυγήν ασκόπου αιματοχυσίας, δεδομένου ότι υπεγράφη ανακωχή μεταξύ Αγγλίας και Ιταλίας, αφορώσα την κατάπαυσιν των εχθροπραξιών και παράδοσιν των όπλων. Το τελεσίγραφον τούτο διεβιβάσθη εις τον Ιταλόν φρούραρχον κατά δύο τρόπους:


α) εγγράφως δια προσώπου της εμπιστοσύνης του Συν/τος και κατά τρόπον μυστικόν
β) τηλεφωνικώς, συνδεθείσης της γραμμής Λιδωρικίου - Αμφίσσης, εγγύς του χωρίου Μαλανδρίνου με τηλέφωνον του Συν/τος υπό του Ταγ/χου Βοσκίδου.

face="Palatino Linotype"> Ο Ιταλός φρούραρχος απάντησεν αμέσως ότι είναι πρόθυμος να έλθη εις διαπραγματεύσεις προς παράδοσιν, με την παράκλησιν αύται να γίνουν εντος της πόλεως και με αρκετή προφύλαξιν, ώστε να μην αντιληφθή τίποτε η εξ 20 περίπου Γερμανών φρουρά, η οποία διετήρει εν λειτουργία σταθμό ασυρμάτου εντος του Λιδωρικίου.


Προς τούτο το Συν/μα απέστειλε 3μελή επιτροπήν εκ των Υπολ/γων Καϊμάρα Γ., Μήταλα Αν., και του Ανθ/γου Βλάϊκου ως διερμηνέως, οι οποίοι εθελουσίως εζήτησαν συμμετοχήν εις την πολύ επικίνδυνον ταύτην αποστολήν.


Η εν λόγω Επιτροπή με κίνδυνον της ζωής της, εισήλθεν εις την πόλιν την μεσημβρίαν περίπου της 11ης Σεπτεμβρίου 1943 ενόπλως και με στολήν και συνήντησε δύο Ιταλούς αξκους αντιπροσώπους του φρουράρχου εις την οικίαν του Βασ. Καραμήτσου οπαδού του 5/42.
Μεταμφιεσμένη κατόπιν η Επιτροπή (πολιτική περιβολή) μετέβη εις το φρουραρχείον, όπου εβρίσκετο ο Ιταλός φρούραρχος. Η Επιτροπή ανεκοίνωσεν εις τον φρούραρχον, ότι έχει διαταγή από το 5/42 Σ.Ε. να διαπραγματευτή μετ' αυτού την παράδοσιν της φρουράς και ολοκλήρου του οπλισμού και υλικού ταύτης. Ο Ιταλός φρούραρχος υπεσχέθη ότι θα παραδοθή μετά της φρουράς του, πλήν όμως εζήτησεν προθεσμίαν δύο ωρών δια να ετοιμάση το προσωπικόν και υλικόν, ως έλεγε.


Η Επιτροπή, αφού παρέσχε 2ωρον προθεσμίαν μέχρι της 14ης ώρας, μετά την λήξιν της οποίας, ως εδήλωσε, το Συν/μα ήτο αποφασισμένο να ενεργήση έφοδον, επέστρεψεν εις την έδραν του Συν/τος. Καθ' ον χρόνον ελάμβανον χώραν αι διαπραγματεύσεις αύται, αφίχθη ο άγγλος σύνδεσμος Τζεφ, ο οποίος ήλθεν εις άμεσον επαφήν με τον Ιταλόν φρούραρχον. Ο φρούραρχος εζήτησεν παράτασιν προθεσμίας μέχρι της 10ης πρωινής της επομένης, πράγμα το οποίον επέτυχεν εν αγνοία του Συν/τος και παρά τας εν συνεχεία διαμαρτυρίας τούτου.


Ο ΕΛΑΣ πληροφορηθείς τα των διαπραγματεύσεων του 5/42 Συν/τος μετά του Ιταλού φρουράρχου, απέστειλεν έγγραφον εις τον Υπ/δκτην του Συν/τος Αν/ρχην Λαγγουράνην, διά του οποίου διεμαρτύρετο δια την τοιαύτην ενέργειαν του Συν/τος εις την περιοχήν του ΕΛΑΣ(!) και με ύφος ιταμόν απήτει να απομακρυνθή το Συν/μα εκ της περιοχής Λιδωρικίου, με σκοπόν βέβαια να καρπωθή τα λάφυρα μόνον ο ΕΛΑΣ. Παραλλήλως απέστειλε τελεσίγραφον εις τον Ιταλόν φρούραρχον, όπως παραδοθούν μόνον εις τον ΕΛΑΣ, με τη απειλήν ότι, εάν επιχειρήσουν να παραδοθούν εις το 5/42, θα δεχθούν επίθεσιν τόσον οι Ιταλοί, όσον και το 5/42. Κατόπιν επεμβάσεως του Τζεφ διηυθετήθη το ζήτημα και εγένετο συνεννόησις περί συνεργασίας κατά του εχθρού.


Η χορηγηθείσα υπό του Ταγμ/χου Τζεφ παράτασις παραδόσεως ανησύχησε πάντας, πλην αυτού, ο οποίος, ως εδήλωσεν, ήτο βέβαιος ότι ο Ιταλός Ταγ/χης θα ετήρει τον λόγον του.


Την πρωϊαν της 12ης Σεπτεμβρίου επέταξαν άνωθεν του Λιδωρικίου Γερμανικά αεροπλάνα, τα οποία έρριψαν πρώτον μερικά δέματα εντός του φρουρίου και κατόπιν επολυβόλησαν τα πέριξ της πόλεως υψώματα. Διεφάνη πλέον ότι ο άγγλος Ταγ/χης εξηπατήθη υπό του Ιταλού φρουράρχου, ο οποίος δια της παρατάσεως εσκόπευε να κερδίση χρόνον, μέχρις ότου αφιχθούν ενισχύσεις εκ Ναυπάκτου. Πράγματι όταν έληξεν η δοθείσα υπο του Τζεφ προθεσμία (10η πρωινή), οι Ιταλοί αντί άλλης απαντήσεως ήρχισαν να βάλλουν σφοδρότατα δι' όλων των βαρέων όπλων κατά των πέριξ υψωμάτων, τα οποία κατείχε το Συν/μα.


Εν τω μεταξύ εκινήθησαν εσπευμένως εκ Ναυπάκτου πλεον των 30, φορτηγά αυτοκίνητα πλήρη γερμανικού στρατού, με τον σκοπόν όπως διασπάσουν τον κλοιό των ανταρτών.

Η έναντι του Συν/τος εχθρική στάση του ΕΛΑΣ, καθώς και η δολιότης του απεδείχθη με όλην την μεγαλοπρέπειάν της κατά την μάχην ταύτην. Κατόπιν προφορικής συμφωνίας ο ΕΛΑΣ έπρεπε να ασφαλίση το Συν/μα από δυσμών, καταλαμβάνων την στενωπόν του Στενού. Πλήν όμως πριν αφιχθούν οι Γερμανοί, το φυλάκιον του ΕΛΑΣ είχε εγκαταλείψει την περιοχήν ταύτην και αφήκεν ούτω ακάλυπτον το Συν/μα εκ της πλέον επικινδύνου περιοχής. Ούτω, ανενόχλητοι πλέον οι Γερμανοί, επετέθησαν κυκλωτικώς κατά των μαχομένων εις τα υψώματα του Λιδωρικίου τμημάτων του Συν/τος μετά των Ιταλών. Η μάχη διήρκεσε μέχρι της νυκτός, υπήρξε δε σφοδροτάτη. Παρ' όλον ότι το Συν/μα ενεπλάκη εις διμέτωπον και άνισον αγώνα, κατώρθωσε ν' αποκρούση τους Γερμανούς και να επιφέρη σοβαράς εις αυτούς απωλείας.


Κατά την μάχην, ομάς του ΕΛΑΣ εκ 15 περ. ανδρών έλαβε την εντολήν, όπως ενισχύση δήθεν το 5/42. Αύτη όμως αντί να λάβη μέρος εις τον διεξαχθέντα αγώνα εθεώρησε καλόν να κρυφτή όπισθεν του Αρχηγείου Καϊμάρα, το οποίον κατείχε την θέσιν Καλτεζά.
Ευθύς ως εξεδηλώθησαν τα πυρά των όλμων και πυροβόλων των Ιταλών, οι άνδρες του ΕΛΑΣ πανικοβληθέντες ετράπησαν εις φυγήν χωρίς να βάλουν έστω μιά βολήν τυφεκίου. Τοιούτος υπήρξεν ο ηρωϊσμός των παλληκαριών του ΕΛΑΣ κατά την μάχην του Λιδωρικίου, τα οποία κατά την έναρξιν της μάχης ενεθυμήθησαν ότι "έπρεπε να πάνε για συσσίτιο!!!".

Το βάρος της επιθέσεως των Γερμανών υπέστη το Αρχηγείον Καϊμάρα μετά του τμήματος Κρανιά. Το 5/42 διέθετε ελαφρά πολυβόλα και οπλοπολυβόλα, ενώ ο εχθρός διέθετεν άφθονον και βαρύτατον οπλισμόν, ήτοι πυροβόλα, όλμους , πολυβόλα και αεροπλάνα.


Το 5/42 κατά την σφοδράν ταύτην μάχην είχε 2 τραυματίας, συνέλαβε δε 5 αιχμαλώτους Ιταλούς. Αι απώλειαι των γερμανών ήσαν σημαντκαί. Το Συν/μα, αφού δεν κατόρθωσε να επιτύχη τον επιδιωκόμενον σκοπόν, λόγω της ανεξηγήτου επεμβάσεως του άγγλου Τζεφ και της δολιότητος του ΕΛΑΣ, διέταξε ν' αποσυρθούν την νύκταν τα τμήματά του εις το αντέρεισμα Πλατώ. δυτικώς των καρουτών και να εγκαταστήσουν προφυλακάς. Η 13η Σεπτεμβρίου διέρρευσεν με ηρεμίαν εκτος μιάς νυκτερινής επιχειρήσεως προς την κατευθυνσιν Λιδωρικίου και μερικών παρενοχλητικών πυρών.

[Sarissa]

ΜΑΧΗ ΣΚΑΛΟΥΛΑΣ ΜΕΤΑ ΓΕΡΜΑΝΩΝ


(14-9-43)



Κατά την διάρκεια της νυκτός Γερμανικό απόσπασμα εκ 300 ανδρών περίπου μετά βαρέως οπλισμού εκινήθη εκ Λιδωρικίου με διάταξιν προσπελάσεως προς την κατεύθυνσιν του χωρίου Σκαλούλας. Ό Ύπολ/γός Λαϊνας Χαρ. επικεφαλής περιπόλου, κινηθείς κατά την νύκτα επί της οδού Καρουτων-Σκαλούλας, συνηντήθη με την πλαγιοφυλακή του εχθρού και εβλήθη υπ' αυτής



Κατά την συμπλοκή ταύτη έπεσε ηρωικότατα μαχόμενος ο εν λόγω Ύπολ/γός επιδείξας εξαιρετική τόλμη. Την αυτήν διαγωγή επέδειξε και ο γενναίος επιλοχίας Ζαβός.

Οι Γερμανοί μόλις εξημέρωσε κύκλωσαν το χωρίον Σκαλούλα και αφού συνεκέντρωσαν όλους τούς κατοίκους και ιδίως τα γυναικόπαιδα εις την εκκλησία του χωρίου, άρχισαν να λεηλατούν και να πυρπολούν τάς οικίας.



Το Αρχηγείο Καϊμάρα από ενωρίς κατέλαβε θέσεις εξορμήσεως επί του αντερείσματος Πλατώ με αποστολή, όπως εμπόδιση με πάσα θυσία την κίνησιν των Γερμανών προς την κατεύθυνσιν Καρουτων, υποστηριζόμενο υπό των πολυβόλων του Συν/τος και των λοιπών τμημάτων αυτού.



Ευθύς ως οι Γερμανοί ήρχισαν να πυρπολούν το χωρίον, ο Ύπολ/γός Καϊμάρας επικεφαλής των ανδρών του επετέθη αιφνιδιαστικά εκ του αντερείσματος Πλατώ κατά των εντός του χωρίου Σκαλούλας εβρισκομένων Γερμανών.



Οι Γερμανoί υποστηριζόμενοι υπό των πυρών των όλμων και πυροβόλων του φρουρίου Λιδωρικίου, αμύνθηκαν σθεναρως, πλην όμως λόγω της σφοδρότατης και τολμηρας επιθέσεως των ανταρτών του 5/42 αφ' ενός και των θεριστικών πυρών των πολυβόλων αφ' έτέρου, τα όποία κατέκλυζαν όλόκληρον την πεδινή περιοχή, αναγκάσθηκαν να εγκαταλείψουν το χωρίον. Τραπέντες δε εις άτακτο φυγή κατέφυγαν εντός του φρουρίου.



Τόσον μεγάλος ήτο ο πανικός των, ώστε εγκατέλειψαν εντός και πέριξ του χωρίου ίππους, πολυβόλα, πυρομαχικά, τρόφιμα και όλα τα διαρπαγέντα είδη των κατοίκων. Δια της έγκαίρου και αιφνιδιαστικής ταύτης ενέργειας του Αρχηγείου Καϊμάρα διεσώθησαν τόσον τα γυναικόπαιδα, όσον και το χωρίον, πλην πέντε έως εξ κτηρίων, τα όποία είχαν έμπρησθη (κυρίως αχυρώνες).

Εις την μάχη έλαβαν μέρος και άνδρες της μαχητικής ομάδος Καρουτων, με επικεφαλής τον γέροντα αλλά λεβέντη Πρόεδρο της Κοινότητος Τριανταφύλλου.



Κατά την διάρκεια της μάχης έτραυματίσθη ο Ύπολ/γός Καραδήμας Άλ. και 4 αντάρτες ελαφρώς, ηχρηστεύθη δε δια βλήματος όλμου εν βαρύ πολυβόλο του Συν/τος. Οι Γερμανοί είχαν τούς 5-6 νεκρούς και 15-20 τραυματίας.

Μετά το πέρας της μάχης το Αρχηγείο Καϊμάρα μετά του τμήματος Κρανια απεσύρθησαν προς ανάπαυσιν εις Καρουτες, το δε Αρχηγείο Μήταλα εγκατέστησε προφυλακές εις την περιοχή Πλατώ.



Την 15ην Σεπτεμβρίου οι Γερμανοί, μετά την ήττα της προηγουμένης, δεν τόλμησαν να εξέλθουν του φρουρίου-του Λιδωρικίου. Κατά την ημέρα δε εκείνη έγένετο μετά τιμών ή κηδεία του ηρωος Ύπολ/γου Λαϊνα εις το Νεκροταφείο Καρουτων, παρoυσία των κατοίκων και ανταρτών του Συν/τος.



Το απόγευμα της ίδίας ημέρας ανεφωδιάσθησαν τα τμήματα του Συν/τος και μεταστάθμευσαν εις άλλες περιοχές. Το Αρχηγείο Καϊμάρα και ή Διμοιρία πολυβόλων με επικεφαλείς τον Ύπολ/γόν Πεζικού Αποστολόπουλον Κων/νον μετεκινήθησαν και έγκατεστάθησαν εις την περιοχή Έλμάτικα Βουνιχώρας, βορείως της αμαξιτής οδού Αμφίσσης-Λιδωρικίου. Την επομένη το Αρχηγείο Ντούρου και το τμήμα Κρανιά με τον Ύποδ/τήν του Συν/τος Αντ/ρχην Λαγγουράνην μεταστάθμευσαν εις την περιοχή Σπλίδια- Τρύπη Άγ. Ευθυμίας.

[Sarissa]

ΜΑΧΗ ΑΝΑΘΕΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑ ΓΕΡΜΑΝΩΝ

(15-9-43)


Το Αρχηγείο Παπαβασιλείου με τον λόχο Κοκκόρη, δια ΝΑ ασφαλίσει το Σύν/μα από την κατεύθυνσιν Άμφίσσης, κατέλαβε την περιοχή Αναθέματος.



Το απόγευμα της 15ης Σ/βρίου έκινήθη εξ Άμφίσσης φάλαγξ εκ 10 και πλέον φορτηγών αυτοκινήτων πλήρων Γερμανικού Στρατού, εξοπλισμένου δια βαρέως οπλισμού, με αποστολή όπως ενισχύσει την φρουρά Λιδορικίου. Εις την θέσιν Ανάθεμα έλαβε χώρα αιφνιδιαστική και πεισματώδης συμπλοκή του Αρχηγείου τούτου και της Γερμανικής φάλαγγος, ή όποία, αφού δεν ήδυνήθη νά εκπληρώσει την αποστολή της, επέστρεψαν πανικόβλητη μετά μεγάλων απωλειών εις Άμφισσα. Κατά την μάχη ταύτη διεκρίθησαν δια τον ήρωϊσμόν των οι άξ/κοί Κοκκόρης Άθανάσιος, Κοκκόρης Σωτήριος κ.α.



Κατ' αυτήν ο εχθρός είχε 2 νεκρούς και 1Ο τραυματίες, δύο δε αυτοκίνητα τούτου επυρπολήθησαν υπό των ανταρτών.


Εκ μέρους του Αρχηγείου ετραυματίσθησαν οι άξ/κοί Άσημακίδης Θ., Κουβέλης Άναστ. και ο αντάρτης Μαντζαβας, επιδείξαντες ψυχραιμία και τόλμη. Μετά την επιχείρησιν αυτήν το Αρχηγείο Παπαβασιλείου απεσύρθη εις θέσιν Ελμάτικα (Στρουγγα Ποντίκα), όπου συνηντήθη με το Αρχηγείο Καϊμάρα και την Διμοιρία πολυβόλων.

[Sarissa]

Μάχη Τσακορέματος κατά των Γερμανών.

(17/9/43)






Στις 16 Σεπτεμβρίου οι μονάδες του 5/42 αναπαύθηκαν και ανεφοδιάσθηκαν σε τρόφιμα και πυρομαχικά. Το απόγευμα της ημέρας αυτής εστάλη από το Σύνταγμα στις μονάδες του, δελτίο πληροφοριών περί κινήσεων και προθέσεων του εχθρού. Κατά τις πληροφορίες που είχε το Σύνταγμα νέα φάλαγγα Γερμανικών αυτοκινήτων επρόκειτο το πρωι της επομένης να κινηθεί από την Άμφισσα προς το Λιδωρίκι με σκοπό να διασπάσει τον αποκλεισμό της φρουράς Λιδωρικίου, που ασκούσε το 5/42, και να την ενισχύσει.


Αργά τη νύχτα της 16 προς 17 Σεπτεμβρίου εξεδόθη από το Σύνταγμα προς τις μονάδες του διαταγή επιχειρήσεων. Με αυτήν το 5/42 θα επετίθετο κατά της μεγάλης φάλαγγας των γερμανικών αυτοκινήτων, που θα εκινούντο από την Άμφισσα προς το Λιδωρίκι, σε δύο τοποθεσίες, με κάλυψη των νώτων του ως εξής:


1. Ο 1ος λόχος -Μήταλας- στην τοποθεσία "Έλατος", την οποία να φράξει ώστε να μη μπορέσει άλλη πεζοπόρος Γερμανική φάλαγγα από την Άμφισσα να φθάσει στο Λιδωρίκι.

2. Κατά της οπισθοφυλακής των Γερμανών στην περιοχή της Αγίας Ευθυμίας δια των 2ου και 4ου λόχου -Ντούρος, Δεδούσης- και του τμήματος Κρανιά, που βρίσκονταν καταυλισμένα στα Σπλίδια, υπό τη διοίκηση του Λαγγουράνη.

3. Κατά της εμπροσθοφυλακής των Γερμανών στην περιοχή "Τσακόρεμα" διά των 3ου και 5ου λόχων -Καϊμάρας, Κοκκόρης-, της διμοιρίας πολυβόλων -Αποστολόπουλος- και μικρών ομάδων -Λοκροί, Τεμπέλης-. Οι λόχοι 3ος και 5ος θα υπάγοντο υπό τον Φωτιά, ενώ η διεύθυνση της όλης επιχειρήσεως στην περιοχή αυτή ανετέθη στον Παπαβασιλείου.

Προς εκτέλεση της διαταγής αυτής ο 1ος λόχος έφθασε στον "Έλατο" και πληροφορήθηκε ότι δυνάμεις του ΕΛΑΣ κινούνταν προς το Προσήλιο και τις Καρούτες. Την πληροφορία αυτή ο Μήταλας την μετεβίβασε στον Λαγγουράνη με εισήγηση ν' αναθέσέι στις δυνάμεις αυτές το φράξιμο των διαβάσεων "Έλατος" και "Παπού", αυτός δε να κινηθεί προς το "Τσακόρεμα" προς ενίσχυση του συγκροτήματος Παπαβασιλείου.


Ο Λαγγουράνης δεν δέχθηκε τις προτάσεις Μήταλα γιατί οι δικές του πληροφοριες έφεραν ότι οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ δεν είχαν φιλικές διαθέσεις και είχαν διατυπώσει την αξίωση να εγκαταλείψει το 5/42 τη θέση "Τσακόρεμα". Τον διέταξε να μην απομακρυνθεί από τη θέση "Έλατος" και ν' αποφύγει τη σύγκρουση με τον ΕΛΑΣ, εκτός αν αυτό επιβαλόταν από τα πράγματα, οπότε να φερθεί ως εάν ήταν Γερμανοί.


Κατόπιν της εντολής αυτής ο Μήταλας ελίσσετο περί την τοποθεσία "Έλατος" και περί το τάγμα του Μπελή, που είχε σταθμεύσει στο Προσήλιο, και κατώρθωσε ν' αποφύγει τη σύγκρουση με τον ΕΛΑΣ. Τα τμήματα των αποσπασμάτων Λαγγουράνη και Παπαβασιλείου κινήθηκαντην νύκτα και κατέλαβαν τις θέσεις τους κοντά στην αμαξιτή οδό Αμφίσσης - Λιδωρικίου.
Ειδικότερα το απόσπασμα Παπαβασιλείου, πριν ξημερώσει η 17 Σεπτεμβρίου, κατέλαβε τις εξής θέσεις, που τις είχε αναγνωρίσει προηγουμένως ο Ταγματάρχης Παπανικολάου.

1. Η διμοιρία πολυβόλων Αποστολοπούλου με τα δύο βαρέα πολυβόλα της, υποστηριζόμενη από ομάδα ανταρτών, νοτίως της αμαξιτής οδού Αμφίσσης - Λιδωρικίου με αποστολή να βάλει θεριστικώς τη Γερμανική φάλαγγα ευθύς ως το πρώτο όχημά της φθάσει στη γέφυρα Τσακορέματος. Τη διοίκηση όλων ανέλαβε ο Ταγματάρχης Μαρούδας.
2. Ο 3ος λόχος βορείως της αμαξιτής οδού και ανατολικώς της γέφυρας Τσακορέματος, με διάταξη αποκλίνουσα προς τ' ανατολικά, για ν' αποφύγει τυχόν υπερκερασή του από το αριστερό του. Τον λόχο αυτό ενίσχυσαν πολλοί άνδρες -και γέροντες ακόμη- που έσπευσαν, ένοπλοι, εθελοντικώς από τη Βουνιχώρα.
3. Ο 5ος λόχος βορείως της οδού και δυτικώς της γέφυρας.
4. Μεταξύ των δύο λόχων, 3ου και 5ου ετάχθη η ομάδα αξιωματικών από την Λοκρίδα.
5. Ο ανθυπολοχαγός Τεμπέλης, με ομάδα, ανέλαβε να επιτηρεί την κατεύθυνση Λιδωρίκι Ανάθεμα και
6. Μαχητικές ομάδες στη καμπή της αμαξιτής οδού, δυτικά από τα Πεντεόρια.
7. Παρατηρητήριο επιτηρήσεως της οδού ορίσθηκε η κορυφή Τσούτα, στην οποία τοποθετήθηκαν άνδρες της μαχητικής ομάδας Βουνιχώρας.

Ευθύς ως ξημέρωσε, φάλαγγα από 50 και πλέον αυτοκίνητα με δύο άρματα μάχης και με μοτοσυκλέτες, πλήρη Γερμανικού στρατού, εξοπλισμένη με πυροβόλα, όλμους, πολυβόλα, και οπλοπολυβόλα, κινήθηκε από την Άμφισσα προς το Λιδωρίκι διά της αμαξιτής οδού. Το απόσπασμα Λαγγουράνη, που είχε αποστολή να κτυπήσει την οπισθοφυλακή της φάλαγγας στην περιοχή της Αγίας Ευθυμίας, δεν επενέβη, κατόπιν διαταγής του Διοικητή του, λόγω της μεγάλης δυνάμεως της φάλαγγας, ως εδικαιολογήθη εκ των υστέρων.


Έτσι, η φάλαγγα προχώρησε ανενόχλητη προς το Λιδωρίκι. Το απόσπασμα Παπαβασιλείου ήταν αναγκασμένο, λόγω της διαμορφώσεως του εδάφους, να εμπλακεί οπωσδήποτε σε σκληρό και άνισο αγώνα, γιατί η απαγγίστρωση ήταν δύσκολη χωρίς συμπλοκή με τον εχθρό, λαμβανομένου υπ' όψιν ότι οι κλιτύες της Γκιώνας είναι εντελώς γυμνές.


Το μήκος της φάλαγγας ήταν πολύ μεγάλο, γιατί τ' αυτοκίνητα απείχαν αρκετά το ένα με το άλλο οπότε η βαλλομένη απόσταση από τ' αυτόματα όπλα ήταν το ήμισυ περίπου του μήκους της φάλαγγας.
Μόλις τα πρώτα Γερμανικά αυτοκίνητα έφθασαν στη γέφυρα του Τσακορέματος που είχε ναρκοθετηθεί ενώ η οδός είχε αποφραχθεί με ογκολίθους, δέχθηκαν καταιγιστικά πυρά, και αναγκάσθηκαν να σταματήσουν. Οι Γερμανοί αιφνιδιάστηκαν και άλλοι μεν κατέβηκαν από τα αυτοκίνητα και καλύφθηκαν στις τάφρους της οδού ή πίσω από προκαλύματα, άλλοι δε, πανικόβλητοι, έμειναν στ' αυτοκίνητα. Το μισό της φάλαγγας είχε καθηλωθεί και εσφυροκοπείτο αγρίως από τα πολυβόλα και από τα όπλα των ανταρτών. Μάταια προσπαθούσαν οι Γερμανοί αξιωματικοί να ενθαρρύνουν τους άνδρες τους και να τους προτρέπουν με φωνές να λάβουν θέσεις και να βάλουν. Τα δύο άρματα μάχης άρχισαν να βάλουν με καταιγιστικά πυρά προς όλες τις κατευθύνσεις κινούμενα από την κεφαλή έως την ουρά της φάλαγγας και αντιστρόφως.


Προς στιγμήν το κέντρο των Γερμανών κάμφθηκε και δύναμη μεγαλύτερη του λόχου ετράπη εις φυγήν προς Νότο.
Δυστυχώς τα δύο πολυβόλα του αποσπάσματος αχρηστεύτηκαν μετά τις πρώτες ριπές. Τα πυρά των Γερμανών εστράφησαν προς την περιοχή του 3ου λόχου, ο οποίος, με τη δραστηριότητά του, επέφερε τις μεγαλύτερες απώλειες στον εχθρό. Άφθαστο υπήρξε το θάρρος και η ευστοχία των ανταρτών, οι οποίοι, με πρωτοφανή ηρωϊσμό, ενθουσιασμό και ψυχραιμία αψήφισαν τον κίνδυνο και έβαλαν κατά του εχθρού ακόμη και με πέτρες, γιατί η μεταξύ τους απόσταση ήταν πολύ μικρή -50 έως 200μ.-. Επομένως κάθε αντάρτης έβαλε συνεχώς και με καταφανή τ' αποτελέσματα της βολής του.


Επί ώρες εβάλοντο οι Γερμανοί εξ εγυτάτης αποστάσεως θεριστικώς με οπλοπολυβόλα, αυτόματα, τουφέκια και χειροβομβίδες, χωρίς να μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα όπλα τους. Μετά 2 περίπου όμως ώρες άρχισαν να βάλουν με δεκάδες βαρείς όλμους και πολυβόλα, που τα έταξαν στην ουρά της φάλαγγας, ανενόχλητοι γιατί, όπως παραπάνω ανεγράφη, το δεύτερο ήμισυ της φάλαγγας δεν εβάλλετο από τα όπλα των ανταρτών. Οι λοιποί Γερμανοί, κατόπιν τούτου, ανεθάρρησαν και άρχισαν να βάλουν καταιγιστικώς, με τ' αυτόματά τους, κατά των θέσεων των ανταρτών.


Κατά τον χρόνο αυτό, οι κραυγές των επί της οδού και εντός των αυτοκινήτων Γερμανών τραυματιών, οι φωνές των Αξιωματικών τους, οι οποίοι προσπαθούσαν να τους εμψυχώσουν, οι εκρήξεις των όλμων και των χειρομβοβίδων, οι κρότοι των πολυβόλων και των τουφεκιών, ο θόρυβος των τανκς, οι αλλαλαγμοί των ανταρτών "αέρα-αέρα", οι καπνοί των καιομένων αυτοκινήτων και η σκόνη από τις διαρρήξεις των βλημάτων, μετέβαλαν το χώρο της μάχης σε αληθινή κόλαση πυρός και σιδήρου.

Οι σκοπευτές, οι ακροβολιστές και οι Αξιωματικοί των βορείως της αμαξιτής οδού τμημάτων, έδειξαν πρωτοφανή ηρωϊσμό και αυτοθυσία, παρά το νεαρό και το απειροπόλεμο της ηλικίας τους. Οι περισσότεροι αντάρτες ήσαν ηλικίας κάτω των 20 ετών και αγύμναστοι. Στη μάχη αυτή απέδειξαν ότι μάχονταν χωρίς να έχουν επίγνωση του κινδύνου που διέτρεχαν. Τους μαχόμενους βοήθησαν και οι μαχητικές ομάδες του Γαλαξειδίου και των Πεντεορίων, οι οποίες έσπευσαν στο πεδίο της μάχης και έβαλαν κατά της οπισθοφυλακής της Γερμανικής φάλαγγας.

Προκάλεσαν, έτσι, αντιπερισπασμό και οι Γερμανοί νόμισαν ότι ήταν κυκλωμένοι από όλες τις κατευθύνσεις. Γι' αυτό και έλαβαν μέτρα αποκρούσεως επιθέσεως εναντίον της ουράς της φάλαγγας.
Η μάχη διήρκεσε πλέον των 6 ωρών, μέχρις ότου οι αντάρτες εξήντλησαν και το τελευταίο φυσίγγιο. Η δυσκολία της απαγκιστρώσεως και της συμπτύξεως ήταν μεγάλη λόγω εγγύτητας των εχθρών αφ' ενός και της γυμνότητας και ανωφέρειας του εδάφους προς την κατεύθυνση της Γκιώνας, προς την οποία οι μονάδες έπρεπε ν' αποσυρθούν.

Η απαγκίστρωση έγινε τμηματικά. Πρώτος υποχώρησε ο 5ος λόχος και τελευταίος ο 3ος. Οι μονάδες του 5/42 είχαν έναν αξιωματικό -τον Καϊμάρα-, τρεις οπλαρχηγούς -Χρ. Βαρβάτος, Παν. Καϊμάρας, Νικ. Κοκκόρης- και δύο αντάρτες τραυματίες. Οι Γερμανοί πρέπει να είχαν σοβαρές απώλειες γιατί διεκόμισαν από την Ιτέα προς την Αθήνα αρκετούς Αξιωματικούς τραυματίες δι' αεροπλάνου. Ομοίως αχρηστεύθηκαν αρκετά αυτοκίνητα. Οι Γερμανοί, υπό την κάλυψη των αρμάτων και των πολυβόλων συγκέντρωσαν τους νεκρούς και τους τραυματίες τους και, αντί να συνεχίσουν την πορεία τους προς το Λιδωρίκι, επέστρεψαν στην Άμφισσα, από όπου το πρωί είχαν ξεκινήσει. Έτσι δεν μπόρεσαν να εκπληρώσουν την αποστολή τους. Οι αντάρτες αποσύρθηκαν, για ανάπαυση στην περιοχή Παπαδάκος Βουνιχώρας αφού εγκατέστησαν φυλάκια επιτηρήσεως της οδού Αμφίσσης - Λιδωρικίου.


Μετά τη μάχη αυτή, οι Ιταλοί του Λιδωρικίου είχαν οικτρό τέλος. Παρεδόθησαν στους Γερμανούς, αφοπλίσθηκαν και γυμνοί, ξυπόλητοι, σωστά ανθρώπινα ράκη οδηγήθηκαν σε στρατόπεδα συγκεντρώσεως.

[mitsokollias]

http://www.phorum.gr/viewtopic.php?t=2812

Πολύ πρωτότυπο θέμα. Ευκαιρία να δει κάποιος και με πόσα άλλα nick έχεις μπει εδώ μέσα!

[Sarissa]

ΜΑΧΑΙ 510υ ΧΙΛΜ. ΓΡΑΒΙΑΣ-ΑΜΦΙΣΣΗΣ ΜΕΤΑ ΓΕΡΜΑΝΩΝ (11-1-44)


Οι Γερμανοί, φοβούμενοι αποβάσεις των συμμάχων εις την Ελλάδα, άρχισαν νά συγκεντρώνουν εις αυτήν μεγάλες δυνάμεις, τάς όποίας απέσυραν από το Ρωσικό μέτωπο. Το 5/42 είχε συγκεντρώσει πληροφορίας, κατά τάς όποίας οι Γερμανοί επρόκειτο νά αναλάβουν συντόμως ευρείας εκτάσεως εκκαθαριστικές επιχειρήσεις εις την Ρούμελη με τον σκοπό, όπως ανοίξουν την οδό Άμφίσσας-Ναύπάκτου. Είχαν δηλαδή αποφασίσει, όπως εις περίπτωσιν συμμαχικών αποβάσεων, συμπτυχθούν από την Πελοπόννησο και Νότιον Ελλάδα προς την Δυτική Ελλάδα και συνεπώς; χρησιμοποιήσουν την εν λόγω συγκοινωνιακή αρτηρία.
Πρώτος αντικειμενικός σκοπός των Γερμανικών δυνάμεων, οι όποίες συνεκεντρώθησαν εις περιοχή Γραβιάς-Μπράλλου και Λεβαδιάς, ήτο ή άνακατάληψις τής Άμφίσσης, ή όποία άπετέλει την κυριωτέραν βάσιν ανεφοδιασμού των ανταρτών του 5/42 και του ΕΛΑΣ. Οι Γερμανοί ενήργησαν επιθετική άναγνώρισιν με μηχανοκίνητο φάλαγγα αιφνιδιαστικώς μέχρι Αμφίσσης.
Ό Συντ/ρχης Ψαρρός, ορισθείς υπό του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής, Αρχηγός των Ανταρτικών Σωμάτων Ρούμελης 5/42 και ΕΛΑΣ ανέλαβε νά οργανώσει άμυντικώς την περιοχή Παρνασσού-Γκιόνας και ΝΑ εμποδίσει την διείσδυσιν των Γερμανών εις αυτήν από των κατευθύνσεων Γραβιάς και Λεβαδιάς.
Προς τούτο εξέδωσε λεπτομερή διαταγή επιχειρήσεων, κατά την οποίαν το Αρχηγείο Καϊμάρα έπρεπε νά καταλάβει τον αυχένα του 510υ χιλμ. τής οδού Γραβιάς- Άμφίσσης, ο όποίος αποτελεί πράγματι το κλειδί τής ορεινής διαβάσεως προς τον ορεινό όγκο τής Γκιόνας, εν συνεργασία με διμοιρία του ΕΛΑΣ (μαχητική ομάς Άμφίσσης, τμήμα όλμων), με την εντολή όπως επιβραδύνει τον εχθρό και συναγείρει τα περί την Άμφισσα αντάρτικα τμήματα, ούτως ώστε νά καταλάβουν ταύτα εγκαίρως τις θέσεις των και αμυνθούν της περιοχής.
Τα ως άνω τμήματα παρέμειναν επί 20ήμερον εις την ανωτέρω τοποθεσία υπό λίαν δυσμενείς καιρικές συνθήκες (ψύχος δριμύτατο, χιονοθύελλες πρωτοφανείς και πυκνή ομίχλη).
Κατά την εποχή αυτήν ολόκληρος ή Παρνασσίς και Δωρίς εύρίσκοντο επί ποδός και διήρχοντο στιγμές αγωνίας εν αναμονή Γερμανικής επιδρομής.
Παρ' όλα ταύτα, τα ηρωικά παιδιά τής Ρούμελης ύπέμειναν τα πάντα με το χαμόγελο στα χείλη και με πλήρη συνείδησιν τής υψηλής αποστολής των.
Την 11ην Ιανουαρίου 1944 και περί ώρα 10 π.μ. φορτηγό αυτοκίνητο πλήρες στρατού ενεφανίσθη εις την περιοχή Αμπέλια Γραβιάς. Οι αντάρτες κατέλαβαν τις θέσεις των και ήσαν έτοιμοι δια την υποδοχή. Οι Γερμανοί αντελήφθησαν την παρουσία 2 ανταρτών του ΕΛΑΣ πλησίον τής μεγάλης γέφυρας και επεχείρησαν νά επιστρέψουν εις Γραβιά.
Μόλις το αυτοκίνητο έκαμε στροφή, ο επικεφαλής άξ/κός έδωσε το σύνθημα πυρός. Αμέσως οι αντάρτες έβαλαν καταιγιστικώς κατά του αυτοκινήτου. Οι έπ' αυτού Γερμανοί πήδησαν και έντρομοι έτράπησαν εις φυγή προς την Γραβιά, εκμεταλλευθέντες την βαθείαν χαράδρα και το κεκαλυμμένο του εδάφους. Επί του αυτοκινήτου έμειναν 5-6 Γερμανοί τραυματίες, οι όποίοι διεσώθησαν χάρις εις την ψυχραιμία του οδηγού, ο όποίος εν μέσω πυκνοτάτων πυρρών οδήγησε το αυτοκίνητο του εις Γραβιά. Το επεισόδιο τούτο ανέφερε τηλεφωνικώς ο λοχαγός Καϊμάρας εις τον Συντ/ρχην Ψαρρόν, ο όποίος ευρίσκετο εις Άμφισσα.
Περί ώρα 1ην μ.μ. της ιδίας ημέρας φάλαγξ εκ δέκα φορτηγών Γερμανικών αυτοκινήτων, τα όποία ήσαν πλήρη στρατού μετά βαρέως οπλισμού, συνοδευομένη υπό ενός βαρέως τανκ και μιας μοτοσικλέτας έφθασε εις την τοποθεσία Αμπέλια. Εκεί εσταμάτησεν και οι άνδρες ανεπτύχθησαν εις διάταξιν προσπελάσεως: Προηγείτο το τανκ, δεξιά δε και αριστερά εκινουντο πλαγιοφυλακές ενισχυμένες. Ή δύναμη των Γερμανών ήταν μεγαλυτέρη των 200 ανδρών, ήσαν δε οπλισμένοι με αυτόματα, οπλοπολυβόλα, πολυβόλα και όλμους. Ή αποστολή των ήτο, ως φαίνεται, νά έλθουν εις επαφή με τούς αντάρτες και να τούς εκδιώξουν εκ του αυχένος του 51 χιλμ.
Μόλις πλησίασαν οι Γερμανοί εις εγγυτάτη απόστασιν από των ανταρτών, εβλήθησαν από θεριστικά πυρά αυτομάτων και πολυβόλων, και σταμάτησαν προς στιγμήν άλλ' εν συνεχεία υπό την κάλυψιν του βραδέως κινουμένου τανκ και βάλλοντες δια των αντιαρματικών πυροβόλων και πολυβόλων των θεριστικως τάς θέσεις των ανταρτών προσπάθησαν να προχωρήσουν και τούς ανατρέψουν. Οι αντάρτες όμως κατέχοντες δεσπόζουσα θέσιν καθήλωσαν τούς Γερμανούς, οι όποίοι ήμύνοντο λυσσωδώς.

Την κατάλληλη στιγμήν κινηθείσα υπερκεραστικως κατά του δεξιού πλευρού των Γερμανών ή διμοιρία του Ύπολ/γου πεζικού Παξινου Βασιλείου (του σεμνού και ηρωικού παλικαριού, το όποίον τίμησε και δόξασε το 5/42 εις όλες τις μάχες δια της ψυχραιμίας και ανδρείας του) παρέσυρε και τούς άλλους αντάρτες. Ούτος με το αυτόματο ανά χείρας έδωσε το σύνθημα της εξορμήσεως και αμέσως τα γενναία παλικάρια του 5/42 όρμισαν από τάς θέσεις των και με την κραυγή «αέρα- αέρα» επετέθησαν κατά των αμυνομένων Γερμανών. Επηκολούθησε δίωρος σχεδόν λυσσώδης πάλη. Οι Γερμανοί εν τέλει εγκατέλειψαν τάς θέσεις των, τα όπλα των, τα πυρομαχικά των και δια της φυγής ,προσπάθησαν νά σωθούν.

Εις μάτην το τανκ ήγωνίζετο ν' αναχαιτίσει την ορμή των ανταρτών του 5/42, οι όποίοι καταληφθέντες από ασυγκράτητο ενθουσιασμό επετέθησαν και εναντίον τούτου. Οι άξ/κοί Καϊμάρας, Παξινός, Ζαντές καί Κουτσομανής μετά δυσκολίας κατόρθωσαν νά συγκρατήσουν τους άνδρας των δια νά μη θεριστούν από τα πολυβόλα και τα τροχιοδεικτικά βλήματα των αντιαρματικών πυροβόλων. Αι εκρήξεις των όλμων, το κροτάλισμα των πολυβόλων, το κελάηδημα των αυτομάτων, οι κρότοι των τυφεκίων, αι κραυγαί «αέρα» των ανταρτών και αι φωναί των τραυματιών Γερμανών δημιούργησαν πανδαιμόνιο, το όποίον σπανίως συναντά κανείς εις τα πεδία των μαχών.

Οι Γερμανοί έντρομοι έσπευσαν προς την Γραβιά δια μέσου των χαραδρών και των θάμνων δια νά σωθούν, το δε τανκ υπεχώρησε τελευταίον, βάλλον θεριστικώς προς όλες τις κατευθύνσεις και καλύπτον τήν φυγή των υποχωρούντων. Οι απώλειες των Γερμανών ήσαν σημαντικές εις νεκρούς, τραυματίας και πολεμικό υλικό.

Οι ήμέτερες απώλειες ήσαν έλάχιστες. Κατά την μάχη αυτήν έπεσε εν τη εκτελέσει του καθήκοντος (ναρκοθετών την γέφυρα του 51ου χιλμ. Γραβιάς- Άμφίσσης) ο Ανθυπασπιστής Μηχανικού Γαλιώτης Γεώργιος, λόγω εκρήξεως νάρκης. Το λαμπρό και ατρόμητο εκείνο παλικάρι με κομμένα τα δύο του χέρια, με τούς οφθαλμούς βγαλμένους και με τραύματα διαμπερή εις το στήθoς εξέπνευσε τραγουδώντας και φωνάζοντας «Ζήτω ή Αθάνατη Ελλάδα».

Μετά την μάχη κατέφθασαν εξ Άμφίσσης, όπου εύρίσκοντο εν ασφαλεία, οι βαθμούχοι του ΕΛΑΣ Νικηφόρος και Διαμαντής, όταν πλέον οι Γερμανοί εύρίσκοντο εις Γραβιά. Ούτοι από κακεντρέχεια και μίσος προς το 5/42, δήλωσαν ότι εάν αυτοί διηύθυναν την μάχη, θα συνελάμβαναν και το τανκ ακόμη.
Οι Γερμανοί κατόπιν της αιματηρας ταύτης ηττας των δεν τόλμησαν νά κινηθούν προς το 51ον χιλιόμετρο μέχρι τέλους Ιανουαρίου.
Τάς διαβάσεις του Παρνασσού έφύλασσον σημαντικέ δυνάμεις ανταρτών. Ιδίως το στενό του Ζεμενου και. της Αραχόβης, επειδή αποτελεί την μοναδική δίοδον από Λεβαδείας προς Άμφισσα, κατείχετο από ισχυρά τμήματα ανταρτών, με αποστολή όπως πάση θυσία εμποδιστούν οι Γερμανοί νά εισβάλουν εις Άμφισσα.
Η ήρωίκή απόκρουσις υπό των γενναίων ανταρτών του 5/42 και των δύο επιδρομών των Γερμανών από την κατεύθυνσιν της Γραβιάς έχαιρετίσθη με μεγάλο ενθουσιασμό από τούς κατοίκους της περιoχής.
0 Συντ/ρχης Ψαρρός συνεχάρη αυτοπροσώπως τον Λοχαγό Καίμάραν, τούς αξ/κούς και αντάρτες του Αρχηγείου του.
Χάρις εις την χαλύβδινη θέλησιν και αντοχή των ανταρτών του 5/42 οι όποίοι έφύλασσον τάς όρεινάς διαβάσεις του Παρνασσού στην καρδιά του χειμώνος με δριμύτατο ψύχος και χιόνι ύψους πλέον του 1μέτρου, ο πληθυσμός της Ρούμελης ανέκτησε το θάρρος του και με ενθουσιασμό άνδρες, γυναίκες, παιδιά και γέροντες έσπευδαν νά βοηθήσουν τούς ήρωες του Παρνασσού και της Γκιώνας, μεταφέροντες τρόφιμα, θερμαντικά ποτά και μάλλινα,. Αξιοθαύμαστος πράγματι ήτο ο συναγερμός και ο ενθουσιασμός των κατοίκων της όλης περιoχής.



ΕΧΘΡΙΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΙ ΤΟΥ ΕΛΑΣ




Ευθύς ως ηρχισεν ανασυγκροτούμενον το 5/42 Σύνταγμα δια τρίτη φοράν, το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ άρχισε να τηρεί στάσιν εχθρική απέναντι αυτού και των οπαδών του και να δημιουργεί διαφόρους προστριβές και επεισόδια, χωρίς κανένα λόγο. Ένόμιζεν ότι με τα προσκόμματα και τον πόλεμο των νεύρων θα επηρέαζε το ηθικόν των οπαδών του Συν/τος, εις τρόπον, ώστε τούτο να μη δυνηθεί να αναπτυχθεί και ισχυροποιηθεί.
Αι έχθρικαί ενέργειαι του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ ήσαν εν συντομία και κατά χρονολογική σειράν οι έξης :

I. Εις τάς 27 Αυγούστου 1943 ο Διοικητής του 36ου Συν/τος του ΕΛΑΣ - Συντ/ρχης Ζούλας απέστειλε εις τον Συντ/ρχην Ψαρρόν επιστολή υπό τύπον τελεσιγράφου, εις την οποίαν έγραφε, επί λέξει, τα έξής :

"Το 5/42 δεν έχει κανένα δικαίωμα να στρατολογεί αντάρτες και ότι εις περίπτωσιν πού θα έξηκολούθει να την συνεχίζει, αυτό θα εθεωρείτο σαν επιθετική πρόκληση κατά του ΕΛΑΣ-ΕΑΜ και ο Συνταγματάρχης Ψαρρός θα έφερε ακέραια την ευθύνη απέναντι του απελευθερωτικού αγώνος και τού στρατού τού ΕΛΑΣ".

Καί τούτο διότι δηθεν "σύμφωνα μέ τίς γενόμενες συνομιλίες μεταξύ του Γενικού Γραμματέως του ΚΚΕ Σιάντου και του Ψαρρου, εις τάς 16 Αυγούστου εις την Νεράϊδαν Θεσσαλίας, ο τελευταίος υπεσχέθη να προσχωρήσει εις τόν ΕΛΑΣ (!)".

Ή επιστολή αυτή ήτο: καθ' ολοκληρίαν κακόπιστη και εξωφρενική, διότι oυδεμία συζήτησις περί προσχωρήσεως του 5/42 εις τον ΕΛΑΣ έγινε, πλην των συνομιλιών του Ψαρρού μετά τον Σιάντου, κατά τάς όποίας έξητάσθη μία στενωτέρα στρατιωτική συνεργασία αφ' ενός και, αφ' έτέρου το πως θα αφεθεί το Σύν/μα απρόσκοπτο από επεμβάσεις και αυθαιρεσίας του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ να ανασυγκροτηθεί και να εκτελέσει τον απελευθερωτικό του σκοπό.

Κατά συνέπεια ο Συν/ρχης Ψαρρός συζητών τα ανωτέρω με τον Σιάντον ποτέ δεν θα ημπορούσε να φαντασθεί, ότι θα του έδημιούργουν την άξίωσιν οι του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ, όπως παύσουν να Ισχύουν ή διαταγή του :Στρατηγείου Μέσης Ανατολής και αί κοιναί αποφάσεις περί άνασυγκροτήσεως του Συν/τος, αί όποίαι είχον ληφθεί προηγουμένως.


Εν συνεχεία οι υπεύθυνοι του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ δήλωσαν ότι κάθε συνέχισις της στρατολογίας ανταρτών δια την άνασυγκρότησιν του 5/42 Σ.Ε. τήν άντιλαμβάνονται "σαν πράξη εχθρικής ενέργειας για το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και ότι θα λάβουν όλα τα μέτρα για να έμπoδισθεί τό Σύν/μα γι' αυτό".

Έδήλωσαν βέβαια ότι "δέν θά έχρησιμοποίουν όπλα, ούτε ήθελαν πυροβολήσει πρώτοι, άλλά ημπορούσαν να απαγορεύσουν τούς ανεφοδιασμούς του Συν/τος και να τοποθετήσουν ακόμη - πράγμα απίστευτο και όμως ελέχθη ενώπιον του Άγγλου Άντ/ρχού Άρθουρ -Αρχηγού της Βρετανικής Στρατιωτικής Αποστολής εις Ρούμελη- σκοπούς εις τα πηγάδια και τις βρύσες απ' όπου το Σύν /μα θα ύδρεύετο".


Λόγο του ότι τα πράγματα είχαν λάβει σοβαράν τροπή, ο Άγγλος σύνδεσμος Άντ/ρχης Άρθουρ, επειδή δεν είχε καμμίαν δυνατότητα να επιδράσει επί των προθέσεων του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ, εδήλωσεν εις αυτούς ότι σύμφωνα με τάς διαταγάς του Στρατηγείου Μ. Ανατολής ούτος θα συνέχιζε τον ανεφοδιασμό του Συν/τος εις οπλισμό και υλικά. Εις την δήλωσίν του δε ταύτη προέβη κατόπιν της αξιώσεως του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, όπως διακοπεί ο εφοδιασμός του Συν/τος εις υλικά και οπλισμό, διότι δήθεν ήξεραν τις πληροφορίες ότι το 5/42 είχε έτοιμο σχέδιο νά επιτεθεί και διαλύσει πρώτα τον ΕΛΑΣ (!!!) καί κατόπιν τον ΕΔΕΣ και έτσι καταλάβει μόνο του την αρχή (!!!)".


Ο Συντ/ρχης Ψαρρός, όταν έπληροφορήθη ότι ο Σιάντος είχε κατέβει εις τάς Αθήνας, κατήλθε εσπευσμένως καί ούτος εις τάς Αθήνας δια να ενημερώσει την Κεντρική Επιτροπή της ΕΚΚΑ επί των νέων αξιώσεων του ΕΑΜ--ΕΛΑΣ και δια να τεθεί όριστικόν τέρμα εις αυτάς μέ απ' ευθείας έπαφήν των Κεντρικών Έπιτροπών ΕΚΚΑ καί ΕΑΜ - ΕΛΑΣ.

II. Ή άνασυγκρότησις του Συν/τος έσυνεχίζετο και οι υπεύθυνοι του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ διά νά έμποδίσουν καί διά νά τρομοκρατήσουν τήν περιοχήν καί επιτύχουν ούτω περισσότερον ευνοϊκά αποτελέσματα δι' αυτούς, έθεσαν εις ενέργεια τό σατανικόν σχέδιον του αποκλεισμού του Συν/τος.


Μετά τήν μάχην της Σκαλούλας καί έπειδή πληροφορίαι ένεφάνιζον κάθοδον τμημάτων του ΕΛΑΣ μέ σκοπόν, όπως διέδιδον, νά προσβάλουν τάς εις την περιοχήν Λιδωρικίου-Άμφίσσης Ίταλογερμανικάς δυνάμεις, ο προσωρινός Διοικητής του 5/42 Συν/τος απέστειλε τον Ταγ/ρχην Πυρ. Δούκαν Στέφ. εις τον Συντ/ρχην Ζούλαν, (Στρατ. διοικητήν του ΕΛΑΣ της περιοχής) δια να συνεννοηθεί μαζί του, ώστε εις περίπτωσιν επιθετικής ενέργειας κατά του εχθρού να λάβουν κοινή άπόφασιν επιθέσεως και καθορισθεί ή διάταξις, οι αντικειμενικοί σκοποί και λοιπαί άποστολαί του Συν/τος.


Ό άξ/κός του 5/42 Συν/τος άκουσε με εκπληξιν από τον Ζούλαν να λέγει "ότι εις τον ΕΛΑΣ καμμία στρατιωτική συνεργασία δεν έχρειάζετο, διότι ήτο ικανός να εκτελέσει μόνος του όλας τάς άποστολάς καί ότι δι' αυτόν το 5/42 Συν/μα δεν έπρεπε να ύφίσταται και συνεπώς το αγνοεί", ταυτοχρόνως δε εδέχθη την έξης άξίωσιν υπό τύπον τελεσιγράφου:


"Το Σύν/μα έπρεπε νά παύση να στρατολογεί αντάρτες και να μετασταθμεύσει εντός 2 ήμερών από την θέσιν Παππου εις Ταράτσα (Στρούγγα-Λαγγουράνη) Γκιώνας", ή τελευταία αυτή τοποθεσία προσεφέρετο εις το ΕΑΜ - ΕΛΑΣ καλύτερα προς αποκλεισμό και επίθεσιν εναντίον του 5/42 - επειδή, ως ισχυρίζετο, "μόνον εις αυτήν την περιοχή το Σύν /μα είχε δικαίωμα νά κινηθεί. - Άλλως το Σύν/μα θα ύφίστατο αποκλεισμό, μέχρις ότου δεχθεί τούς ανωτέρω όρους". Σημειωτέον ότι ή άπόφασις του Κοινού Γενικου Στρατηγείου διά την άνασυγκρότησιν του 5/42 Συν/τος του επέτρεπε να δρα εις ολόκληρον τήν περιοχή Παρνασσίδος - Δωρίδος.

Εις τό τερατώδες αυτό τελεσίγραφον του Ζούλα τό Σύν/μα άπήντησεν ότι, σύμφωνα μέ τήν κοινήν άπόφασιν τοτ Κοινου Γενικου Στρατηγείου καί τάς λοιπάς σχετικάς διαταγάς μέ τήν άνασυγκρότησιν του Συν/τος,ή στρατολογία θά έσυνεχίζετο, διότι επρεπε νά έκτελεσθουν αι διαταγαί του Στρατηγείου Μέσης Άνατολης καί ότι έκφράζει τήν λύπην του διά τάς άνευ προηγουμένου αυτας άξιώσεις του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ, καθ' ην στιγμήν μάλιστα άπεστέλλετο πρός αυτόν άξ/κός του 5/42 διά στρατιωτικήν συνεργασίαν κατά του κατακτητού.


Παρά ταυτα ό Συντ/ρχης Ζούλας έφήρμοσε τήν άπειλήν του καί ουτω ήρχισεν εις τάς 18 Αυγούστου ο άποκλεισμός του Συν/τος.
Τά κέντρα άνεφοδιασμου του Συν/τος έτέθησαν ύπό φρούρησιν, ο άνεφοδιασμός του εις τρόφιμα διεκόπη καί οι άνδρες του παρέμειναν νηστικοί επί διήμερον εν άναμοvή έπιθέσεως έκ μέρους του ΕΛΑΣ, του όποίου ισχυραί δυνάμεις είχαν συγκεντρωθή από μεμακρυσμένας περιοχάς της Φθιώτιδος (Αίας η Άνθ/γός Ραχούτης καί Μπελής) Εύρυτανίας κλπ. και είχαν περικυκλώσει τό Σύν/μα εις την περιοχή Καρουτών.


ΕΙς το εν λόγω χωρίον συνέλαβαν καί κράτησαν έπί τετραήμερον τόν διαχειριστήν του Συν/τος Λοχαγόν Ι. Ψυλογιάννην, ο όποίος μετέφερε φορτία τροφίμων διά τό Σύν/μα.
Ό Αίας (Ραχούτης) επικεφαλής αποσπάσματος έξ 100 έλασιτών κατήλθεν εις τόν αυχένα Σπλίδια (6 χιλ. Β.Δ. του χωρίου Άγία Εύθυμία) διά νά άποκόψη τόν έφοδιασμόν του Συν/τος από τα χωρία Άγία Ευθυμία- Τριταία-Σερνικάκι- Ίτέα-Χρισό.


Τό Άρχηγείον Ντούρου έγκαίρως κατέλαβε θέσεις μάχης έπί της άνω τoπoθεσίας καί έμήνυσεν εις τόν Ραχούτην ότι θα του έπετίθετο, εάν δεν άπεσύρετο. Κατόπιν τούτου ό Αίας ήναγκάσθη νά άποσυρθή πρός Βορραν, ουτως ήδυνήθησαν νά φθάσουν μερικά φορτία τροφίμων έκ Χρισού, χάρις εις τήν ψυχραιμίαν καί διπλωματικότητά του υπευθύνου του 5/42 δικηγόρου Ί. Ήλιάδη. Κατά τήν διάρκειαν της νυκτός πολυπληθείς δυνάμεις του ΕΛΑΣ έκύκλωσαν τήν περιόχήν, πλήν τό Άρχηγείον Ντούρου μετεκινήθη έγκαίρως εις έτέραν περιοχήν καί ουτω άπεφεύχθη, αιματοχυσία. .


Εύτυχώς κατέφθασε ό Συντ/ρχης Ψαρρός, ό όποίος κατώρθωσε τήν νύκτα νά άπαγγιστρώση τό Σύν/μα, νά διαφύγη άπό άφρούρητον δίοδον καί νά κατάφύγη εις θέσιν άρκετά όχυράν καί άσφαλή. Εκείθεν δέ ένήργησε πρός τό Κοινόν Γενικόν Στρατηγείον καί Γενικόν Στρατηγείον του ΕΛΑΣ πρός άποφυγήν της συγκρούσεως. Παραλλήλως έπενέβη καί ή Συμμαχική Στρατιωτική Άπόστολή καί ούτω τό Σύν/μα κατώρθωσε νά διαφύγη καί τήν φοράν ταύτην τόν έμφύλιον πόλεμον.

III. Τόν μήνα Νοέμβριον ώρίσθησαν έκλογαί διά τήν άνάδειξιν όργάνων Τοπικής Αύτοδιοικήσεως εις την περιοχήν Παρνασσίδος. Ούτω ηρχισεν άφάνταστος τρομοκρατία έπί πολλάς ήμέρας εΙς ολόκληρον τήν περιοχήν (υπύρχον καί νεκροί έκ τών δαρμών), μέ σκοπόν νά τρoμoκρατηθή ό πληθυσμός καί αί έκλογαί αύτοδιοικήσεως νά άποβούν υπέρ του ΕΑΜ. Ό ίδιος ο Νικηφόρος ή Δημητρίου (καπετάνιος άνεξαρτήτου τάγματος ΕΛΑΣ) συνέλαβε καί έβασάνισεν αθώους πολίτας, τών όποίων τό μόνον εγκλημα ήτο ότι δέν ανήκον εις τό ΕΑΜ.


Ούτος μετέβη εις Γαλαξείδι εις έποχήν κατά τήν όποίαν δέν υπήρχον εΙς αύτό τμήμάτα του 5/42 καί όπου ούτε 10% του πληθυσμού δεν ήσαν έαμίτες καί συνέλαβεν όλους τούς έθνικόφρονας Kτηνoτρόφoυς, καθ' υπόδειξιν βέβαια τών έαμιτών τοιούτων, τούς όποίους έδειρε άνηλεώς μέχρις αίματος μέ τήν πρόφασιν διαφόρων ψευδών κατηγοριών.

Έπίσης συνέλαβε διά του πολιτικού καθοδηγητού του ΕΛΑΣ Διαμαντή, τρείς όπαδούς του 5/42 της Σιγδίτσας, εκ των πλέον ζωηρών και φανατικών πατριωτών, τούς έκλεισε εις την φυλακή και τούς έμαστίγωσεν ανηλεώς διά να τρομοκρατήση και απογοητεύσει τούς συμπατριώτες των, οι όποίοι ήσαν όλοι σχεδόν έθνικόφρονες.


Τό ίδιον εκαμε καί ό κομμουνιστής Φώτης Τσίγκας εις τήν Αμφισσαν διά νά πτοηση τόν έθνικόφρονα κόσμον. Το Σύν/μα διεμαρτυρήθη εντόνως δια τις τοιαύτας εχθρικές ενέργειες του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ.
Παρά την αγρία ταύτη τρομοκρατία ολόκληρος σχεδόν ή περιοχή διά της ψήφου της και παρά τάς κατά την ημέρα των εκλογών απειλάς, πιέσεις και σατραπισμούς του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ, κατεδίκασεν οριστικώς τούς τρομοκράτας και εξέλεξε ως μέλη των 'Επιτροπών αυτοδιοικήσεως τούς αντιπροσώπους της οργανώσεως Ψαρρού.

ΙV. Κατά τον μήνα Νοέμβριο μετέβη εις την περιοχή Μανάγουλης ο καπετάν Ψηλορείτης μέ όμάδα του ΕΛΑΣ, δια να προβεί εις συγκέντρωσιν τροφίμων δι' έπιτάξεως, παρά την υφισταμένη δ/γήν του Κοινού Γεν. Στρατηγείου, όπως ζητήθη σχετική άδεια εισόδου εις την εν λόγω περιοχή από τόν διοικητήν του τμήματος του 5/42 τουτον έμπόδισεν ύπό τήν απειλή των όπλων τμήμα του Ύπολοχαγου Ασημακίδη, τό όποίον επέστρεψε εις τούς χωρικούς τα επιταχθέντα τρόφιμα. Ό Ψηλορείτης ύπεχώρησε καί έπανέκαμψεν άπρακτος εις Παρνασσίδα.


Συνεπεία του ανωτέρω επεισοδίου ο Συντ/ρχης Zoύλας του ΕΛΑΣ απέστειλε τελεσίγραφον προς τον Συντ/ρχην Ψαρρόν, όπως προβεί εντός 3 ήμερών εις αντικατάστασιν του Ταγ/ρχου Καπετζώνη, διοικητού του 'Αρχηγείου Μόρνου, ώς καί του Ύπολ/γου Άσημακίδη, δικασθουν δέ αμφότεροι παρά μικτου ανταρτοδικείου διά τήν άνωτέρω εχθρική ενέργεια τού Καπετζώνη, άλλως έδήλωσεν ότι θά έπετίθετο κατά του 5/42 καί θά διέλυε τούτο.


Κατόπιν τούτου εσπευσαν έπί τόπου ό Συντ/ρχης Ψαρρός μετά του Επιάτρου Κωστοπούλου (Μωραϊτης) καί διευθέτησαν την δημιουργηθείσαν προστριβή άνευ συνεπειών. Ό Ύπολ/γός Άσημακίδης διετάχθη, όπως αναχωρήση εκ της περιοχής ταύτης και μεταβεί μετά του τμήματός του εις περιοχή Καλλιθέας πρός αποφυγήν επαναλήψεως νέων προστριβών μετά των οπαδών των δύο οργανώσεων.

Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΥΓΚΙΝΗΤΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΙΣ ΤΟΥ ΨAPΡΟY.





Κατά τάς άπογευματινάς ώρας του Πάσχα ο Ψαρρός άναχώpησεν έκ της Σκάλας Καραϊσκου καί άκολουθών τόν άνηφορικόν έκείνον δρόμον, ο οποίος έμελλε νά άποβη ό δρόμος τού μαρτυρίου του, έφθασε είς τά Κλήματα, τά όποία ύπηρξαν ό Γoλγoθάς του. Από εκεί καί πρίν ο σκοτεινός πέπλος της μοιραίας έκείvης νυκτός καλύψη τάς αιματοβαμμένας έκείνας Koρυφάς τού Τρικόρφου και του Μόρνου, ο ήρως Συντ/ρχης Ψαρρός, έξέδωκεν τήν κατωθι Ιστορικήν διακήρυξιν, ή όποία διεβιβάσθη καί πρός τό Στρατηγείον Μ. Άνατολης.





ΕΘΝ. ΑΝΤΑΡΤΙΚΑΙ ΟΜΑΔΕΣ

5/42 ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΕΥΖΩΝΩΝ

Άριθ. 634



Πρός

Τήν ΕΚΚΑ (διά της V Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ)



Όπου

Δι' εγγράφων της V Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ αποδίδεται εις το, Σύνταγμα ,και την οργάνωσιν κατηγορία δια φόνους και βιαιοπραγίας κατά πολιτών και ανταρτών; δια λεηλασίας και εκβιασμούς, ότι έλαβε εχθρικήν στάσιν απέναντι του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ κλπ.



Πάντα ταύτα αποτελούν αμαρτωλή πρόφασιν, καθ' όσον η απωτέρα βλέψις του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ είναι να διαλύσει το Σύνταγμα, ούτως ώστε να είναι μόνον κύριον της καταστάσεως δια να επιβάλει τάς απόψεις του



Προς τούτο η όλη κατά του Συν/ματος επίθεσις είχε προπαρασκευασθη και μελετηθη ευθύς μετά την αποτυχίαν των διαπραγματεύσεων της Πλάκας και με τάς αvωτέρω και αλλας συκοφαντίας ηθέλησε το ΕΑΜ και ΕΛΑΣ να δώση ηθικόν έρεισμα εις την απρόκλητον ταύτη επίθεσιν και επί τη βάσει των δικαιολογητικων τούτων ηθέλησε να παραδώσωμεν τον όπλισμόν και τα πυρομαχικά και να παραδοθούν οι αξιωματικοί και αντάρτες του 5/42 ως αιχμάλωτοι εις τα τμήματα του ΕΛΑΣ.



Ή απόφασις του Συντάγματος να αποδυθη εις τον αμυντικόν τούτον αγώνα, τον όποιον του επέβαλε το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, αποτελεί εκδήλωσιν της πλέον εντόνου διαμαρτυρίας του ενώπιον της Ιστορίας και του Έλληνικου λαού δια πάσας τάς κατηγορίας περί προδοτικών πράξεων και εκφυγης μας εκ του πνεύματος του απελευθερωτικού αγώνος.



Κατόπιν όλων τούτων δια την διατήρησιν της τιμής των όπλων και δια το ακηλίδωτον του παρελθόντος της οργανώσεως και του Συν/ματος είναι αποφασισμένον μετά λύπης του δια το χυνόμενον αδελφικό αίμα το Σύν/μα να αγωνισθεί δι' όλων του των μέσων κατά της ούτω εξυφανθείσης υπό του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ εναντίον του επιθέσεως.



Σ.Δ τη Ι6 Απριλίου Ι944

Ό Δ/τής του 5/42 Συν/τος Ευζώνων

Δ. ΨΑΡΡΟΣ









Η τελευταία συγκινητική έκκληση του Ψαρρού.

Κατά τις απογευματινές ώρες του Πάσχα, ο Ψαρρός ανεχώρησε από τη Σκάλα Καραισκου και, ακολουθώντας τον ανηφορικό δρόμο που επέπρωτο ν' αποβεί, την επομένη, ο δρόμος του μαρτυρίου του, έφθασε στο Κλήμα.
Εκεί ο Ψαρρός συνέταξε και απέστειλε προς την ΕΚΚΑ και το ΣΜΑ την παρακάτω διακήρυξη την οποία την έστειλε -απίστευτο!- διά της V Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ, αποβλέποντας πιθανότατα να γνωστοποιήσει και στον ΕΛΑΣ την οριστική του απόφαση γι' άμυνα μέχρις εσχάτων.



ΕΘΝΙΚΑΙ ΑΝΤΑΡΤΙΚΑΙ ΟΜΑΔΕΣ 5/42 ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΕΥΖΩΝΩΝ Αριθ. 634



Προς
την ΕΚΚΑ (διά της V Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ)
όπου

Δι' εγγράφων της V Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ αποδίδεται εις Σύνταγμα και την Οργάνωσιν κατηγορία διά φόνους, και βιαιoπpαγiας κατά πολιτών και ανταρτών, διά λεηλασία και εκβιασμούς, ότιέλαβε εχθρικήν στάσιν απέναντι του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ κλπ.
Πάντα ταύτα αποτελούν αμαρτωλήν πρόφασιν, καθ' όσον η απωτέρα βλέψις του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ είναι να διαλύσει το Σύνταγμα, ούτως ώστε να είναι μόνον κύριον της καταστάσεως διά να επιβάλει τας απόψεις του.
Προς Toύτo, η όλη, κατά του Συντάγματος, επiθεσις είχε παρασκευασθεί και μελετηθεί ευθύς μετά την απoτυχiαν των διασκέψεων της Πλάκας και, με τας ανωτέρω και άλλας συκοφαντίας, ηθέλησε το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ να δώσει ηθικόν έρεισμα εις την απρόκλητον ταύτην επίθεσιν και, επί τηβάσει των δικαιολογητικών τούτων, ηθέλησε να παραδώσωμεν τον οπλισμό και πυρομαχικά και να παραδοθούν οι Αξιωματικοί και οι αντάρτες του 5/42 ως αιχμάλωτοι εις τα τμήματα του ΕΛΑΣ.
Η απόφασις του Συντάγματος να αποδυθή εις τον αμυντικόν τούτον αγώνα, τον οποίον του επέβαλε το ΕΑΜ - ΕΛΑΣ, αποτελεί εκδήλωσιν της πλέον εντόνου διαμαρτυρίας του ενώπιον της Ιστορίας και του Ελληνικού Λαού διά πάσας τας κατηγορίας περί προδοτικών πράξεων και εκφυγής μας εκ του πνεύματος του απελευθερωτικού αγώνος.
Κατόπιν όλων τούτων διά την διατήρησιν της τιμής των όπλων και δια το ακηλίδωτον του παρελθόντος της Οργανώσεως και του Συντάγματος, είναι αποφασιμένον μετά λύπης του διά το χυνόμενον αδελφικόν αίμα, το Σύνταγμα να αγωνισθεί δι' όλων του των μέσων κατά της ούτω εξυφανθείσης υπό του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ εναντίον του επιθέσεως.


Σ.Δ. τη 16 Απριλίου 1944
Ο Δ/ντής του 5/42 Συντ/τος Ευζώνων
Δ. ΨΑΡΡΟΣ




Σ' αυτή την κρίσιμη στιγμή ο Ψαρρός, ενώ, από την παραπάνω συγκλονιστική πράγματι διακήρυξη φαίνεται αποφασισμένος ν' αγωνιστεί με όλα του τα μέσα σε περίπτωση επιθέσεως του ΕΛΑΣ, εν τούτοις δεν εκδίδει καμμιά διαταγή αγώνα δεν καθορίζει την αποστολή κάθε τμήματος του 5/42 αν ο ΕΛΑΣ επιτεθεί και δεν συντονίζει τις προσπάθειες που θα πρέπει να καταβάλουν οι Μονάδες του. Ακόμη δεν επισκέπτεται τους Λόχους, ούτε έδωσε οδηγίες και συγκεκριμένες αποστολές για άμυνα μέχρις εσχάτων στους επικεφαλής Αξιωματικούς.
Φαίνεται πως ο Συνταγματάρχης, στο βάθος της ψυχής του που δεν ήθελε τον αδελφοκτόνο πόλεμο, έμενε με την ελπίδα και με την ψευδαίσθηση πως έστω και την τελευταία στιγμή, θα ήταν δυνατόν ν' αποφευχθεί μεγάλη αιματοχυσία, ύστερ' από το δείγμα καλής θελήσεως που έδειξε με την απελευθέρωση των αιχμαλώτων του ΕΛΑΣ, που είχαν συλλάβει οι Μονάδες του.
Ίσως περίμενε επέμβαση της ΠΕΕΑ ύστερ' απ' τις επιστολές που αντήλλαξαν. Εις μάτην όμως!


Γενική διάταξη του 5/42 το βράδυ της 16/4/44.

Το βράδυ της 16 Απριλίου, τα τμήματα του Συντάγματος ευρίσκοντο στις εξής θέσεις:
Τμήμα μικρής σχετικώς δυνάμεως, υπό τον Παπαιωάννου, στο υψ. 205, δυτικώς Κλήματος.
Ο 4ος Λόχος Δεδούση στο Κλήμα ύψωμα 424. (Ανάληψη)
Δεξιά του το ΙΙ Τάγμα Καπετζώνη στο Μεσινό (χωριό), ύψωμα 485, Κοκκιναίοι.
Ακόμη Ανατολικότερα ο 2ος Λόχος Ντούρου στο ύψωμα 529 (Άγιος Ηλίας).
Η τοποθεσία, που κατείχαν οι Μονάδες αυτές, ήταν φύσει οχυρά για άμυνα, με τα γνωστά όμως μειονεκτήματα (έλλειψη βάθους, ύπαρξη σε μικρή απόσταση του Κορυνθιακού κόλπου).
Ο 5ος Λόχος Κούτρα, Νότιοανατολικά της παραπάνω αμυντικής τοποθεσίας στη Σκάλα Καραισκου, επί πρανούς και επιπέδου τμήματος μήκους 2 χιλιομέτρων, εγκατεστημένος σε προφυλακές.
Ο 3ος Λόχος Καϊμάρα και η μικρή ομάδα Παπαβασιλείου Πατυχάκη, Καραμαζάκη όπισθεν του 5ου λόχου, ως εφεδρεία.
Η θέση του Συντάγματος όμως παρέμενε κρίσιμη παρά τις πρώτες αμυντικές επιτυχίες. Η απόφαση δε του ΕΛΑΣ να διαλύσει το Σύνταγμα είχε φανεί από το πρωι με την αποτυχούσα επίθεση του V Τάγματος Νικηφόρου από Ανατολών.

Γενική επίθεση του ΕΛΑΣ. Το τέλος του 5/42.

Ανεξάρτητα από τις ενέργειες των Μονάδων της V Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ κατά του 5/42, που εξετέθησαν ανωτέρω, σχέδιο ενεργείας συνέταξε και ο Άρης ο οποίος για να το πραγματοποιήσει, μετεκάλεσε από την Ακαρνανία το Τάγμα Θανάτου, που προ 15θημέρου είχε επιστρέψει από την Ήπειρο, ύστερα από 4μηνο αγώνα εναντίον του ΕΔΕΣ, αφάνταστα καταπονημένο. Έχει Διοικητή το Λοχαγό Κων. Γιαννακουλόπουλο, ο οποίος, συμορφούμενος με τη διαταγή του Άρη, φθάνει στο Παλαιοξάρι, αφού διήνυσε 100 χιλιόμετρα πεζή μετά τριήμερη σύντονη πορεία. Αμέσως υπάγεται στο 36 Σύνταγμα του Ζούλα και παίρνει την ονομασία ΙΙΙ/36 Τάγμα.
Στις 13 Απριλίου τοποθετείται στη θέση από την οποία κατά το σχέδιο του Άρη, θα εξορμήσει κατά του 5/42. Η θέση αυτή είναι το άκρο αριστερό της τοποθεσίας του Συντάγματος, απέναντι του 4ου λόχου του Δεδούση. Το Τάγμα οργανώνει, προχείρως, τις θέσεις που κατέλυσε, καθώς και παρατηρητήρια σε όλο το, απεναντί του, μέτωπο, από το οποίο απέχει μόλις 300 περίπου μέτρα. Από τις συνεχείς και ουσιαστικές παρατηρήσεις που έκαναν οι άνδρες του εγνώρισαν καλά τη μορφή του εχθρικού των εδάφους, τη δύναμη που το κατείχε, τα όπλα και τις θέσεις των που διέθετε ο αντίπαλος, καθώς και τη καθημερινή ζωή και συμπεριφορά των ανδρών που το υπεράσπισαν. Έτσι απέκτησαν τις πληροφορίες που εχρειάζοντο για τον καθορισμό του τρόπου με τον οποίο θα επετίθεντο.

Σε κοινή σύσκεψη με τον Άρη, το Ρήγο και το Ζούλα απεφάσισαν να εκδηλώσουν την επίθεση στις 2 μετά τα μεσάνυκτα της 16ης προς την 17 Απριλίου, δηλαδή την νύκτα του Πάσχα προς τη Δευτέρα της Διακαινησίμου. Ακόμα καθόρισαν πως το βασικό ρόλο θα έπαιζε το Τάγμα Θανάτου, ενισχυμένο με λόχο από άλλη Μονάδα και βοηθούμενο από πυκνά πυρά όλμων, πολυβόλων και οπλοπολυβόλων των άλλων Μονάδων του ΕΛΑΣ.
Πράγματι στις 2:15 ώρα μετά τα μεσάνυχτα, οι αντάρτες του Τάγματος Θανάτου εκινήθησαν με προσοχή και αθόρυβα προς τις θέσεις του Δεδούση. Στις 2:45, όταν έφθασαν σε απόσταση μόλις 100 μέτρων από αυτούς, έγιναν αντιληπτοί από τους αμυνομένους οι οποίοι άρχισαν να τους βάλουν. Συγχρόνως ετέθη σε λειτουργία όλος ο οπλικός μηχανισμός τόσον εκ μέρους του 4ου λόχου του 5/42, όσον και του ΕΛΑΣ.

Έτσι άναψε όλη η γραμμή του μετώπου. Οι αντίπαλοι εμάχοντο με σθένος ανάμεσα σ' ένα ορυμαγδό από βολές τουφεκίων, ριπές αυτομάτων και εκρήξεις όλμων και χειροβομβίδων. Συγχρόνως ο απόηχος από άγριες φωνές ανθρώπων που εκινούντο μέσα στην νύκτα και έρχονταν στα χέρια με άλλους, έφθαναν στ' αυτιά, όσων ήσαν κοντά στο πεδίο τηs μάχης.
Κι' όλος αυτός ο χαλασμός κόσμου εβάσταξε μισή ώρα. Με το περασμά της τρεις πράσινες φωτοβολίδες από το ύφωμα Αναλήψεως εδειξαν πως ο ΕΛΑΣ, είχε κατορθώσει να καταλάβει την κύρια γραμμή αμύνης του 5/42 και να κάμψει την αντίστασή του.
Η σύντομη έκβαση της μάχης δεν θα πρέπει να παραπλανήσει και να εκληφθεί ότι η επικράτηση του ΕΛΑΣ ήταν εύκολη. Πολύ δε περισσότερο να θεωρηθεί ότι οι άνδρες του 4ου λόχου Δεδούση δεν αμύνθηκαν σθεναρά. Οι στρατιωτικοί γνωρίζουν ότι σε νυκτερινές καταδρομικές ενέργειες εναντίον οχυρωμένων μεν θέσεων αλλά χωρίς βάθος και με λίγες εκατοντάδες εμπλεκομένων ανδρών όπως η υπ' όψη, οι επιτιθέμενοι θα πρέπει να επικρατήσουν μέσα στη πρώτη ώρα αλλιώς θα συντριβούν! Η απόσταση που χωρίζει το θρίαμβο από την καταστροφή είναι ελάχιστη και ο παράγων τύχη αποφασιστικός!
Στο Παράρτημα με αρ. 6 του παρόντος περιλαμβάνεται η έκθεση του Διοικητή του Τάγματος Θανάτου (δηλαδή οι μαυροσκούφηδες του Άρη) του πλέον επίλεκτου τμήματος του ΕΛΑΣ όπου στην αρκετά παραστατική και αξιόπιστη περιγραφή της επίθεσης αυτό ακριβώς επιβεβαιώνει. Δευτερόλεπτα πριν δώσει το σύνθημα του τελικού άλματος εφόδου ο Λοχαγός Κ. Γιαννακουλόπουλος βρίσκεται σε δεινή θέση και σκέφτεται: "Αν δεν τελειώσουμε σ' ενα λεπτό τότε εχάσαμε ή μάλλον εχαθήκαμε".
Δυστυχώς για το 5/42 η έφοδος των μαυροσκούφηδων του ΕΛΑΣ ήταν επιτυχής!

Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΘΥΣΙΑΣ

Μετά τη κατάληψη του υψώματος 'Άνάληψη" η άμυνα του Συντάγματος κατέρρευσε ακαριαία. Η έλλειψη βάθους για την ανασύνταξη των υποχωρούντων, με την ενίσχυση κάποιας εφεδρείας, σε δεύτερη γραμμή αμύνης απέβη μοιραία. Το ίδιο και η έλλειψη σχεδίου ενεργείας από τον ηγέτη του Συντάγματος.
Το ΙΙ Τάγμα Καπετζώνη, που οι άνδρες του κατήγοντο από την περιοχή Ευπαλίου - Κλήματος, δεν εβοήθησαν τον δοκιμαζόμενο 4ο λόχο Δεδούση με πυρά ή με εκδήλωση αντεπιθέσεως κατά του αριστερού του Τάγματος Θανάτου του ΕΛΑΣ όπως φοβόταν ο Διοικητής του τελευταίου. Αυτοδιαλύθηκε και οι αντάρτες του διέφυγαν προς τους τόπους καταγωγής των.
Ο 2ος Λόχος του Ντούρου, που μάλλον μικρή απασχόληση, για τον εχθρό εξεδήλωσε συνεπτύχθη και μ' επικεφαλής το Διοικητή του, διέφυγε προς Ανατολάς και συναντήθηκε με άλλες Μονάδες όπως θα εκτεθεί κατωτέρω.
Ο Διοικητής του 3ου Λόχου Καϊμάρας, λίγο μετά την εκδήλωση της επιθέσεως, μαζί με 67 αντάρτες του, φθάνει στο Σταθμό Διοικήσεως του 5ου Λόχου του Κούτρα, και του ανακοινώνει ότι η γραμμή αμύνης του Συντάγματος "έσπασε" ότι δεν μπορούσε να γίνει αντεπίθεση και ότι ο Ψαρρός έχει κατέβει στη Σκάλα Καραισκου. Ο Κούτρας συμφώνησε ότι ήταν αδύνατη η διενέργεια αντεπίθεσης. Η στιγμή ήταν κρίσιμη. Οι δύο διοικητές των λόχων απεφάσισαν να κινηθούν με τους άνδρες των προς Ανατολάς και ν' ανατρέψουν το V Ανεξάρτητο Τάγμα του Νικηφόρου, που υπελόγιζαν να το συναντήσουν στην ίδια περιοχή, που το είχαν αφήσει, κυνηγημένο, την προηγούμενη ημέρα.
Ύστερα όμως από μικρή διαδρομή και για ν' αποφύγουν συνάντηση με το Τάγμα αυτό του ΕΛΑΣ, άλλαξαν γνώμη και κατεύθυνση πορείας και κινήθηκαν προς Βορράν κατά μήκος του Χειμάρρου Μαραθιάς. Συνέχισαν τέλος την πορεία των, και έφθασαν, ύστερα από κινδύνους και ταλαιπωρίες στους τόπους της καταγωγής των.
Οι Λόχοι των (3ος και 5ος) έμειναν μόνοι των, και αποκόπηκαν από τους Διοικητές των.
Εκινήθησαν και αυτοί προς Ανατολάς, κατά μήκος του στενού διαδρόμου μεταξύ βουνού και παραλίας χωρίς εμπόδια, γιατί το V Τάγμα του ΕΛΑΣ είχε μετακινηθεί προς Βορράν για να λάβει μέρος στη μάχη του Κλήματος, ανέτρεψαν ασήμαντες, ασυντόνιστες και πρόχειρες αντιστάσεις του εφεδρικού ΕΛΑΣ που συνάντησαν στη διαδρομή τους και έφθασαν στα Τριζόνια.
Εκεί συναντήθηκαν με τους υποχωρήσαντες από τον 2ο Λόχο και χωρίστηκαν σε 2 τμήματα. Το ένα, το μεγαλύτερο, συνέχισε τη πορεία του και οι άνδρες που το αποτελούσαν έφθασαν, ύστερα από μεγάλες ταλαιπωρίες, στα χωριά των. Το άλλο, υπό τον Μπαϊζάνο και με το Ντούρο, διαπεραιώθηκε, με βενζινόπλοιο, στην Πάτρα. Ακόμη προς Ανατολάς εκινήθησαν και διεσώθησαν ο Παπαβασιλείου, ο Φαρμάκης, ο Καραμαζάκης και ολίγοι αντάρτες των ανεξαρτήτων Μονάδων του 5/42.

Ο 4ος Λόχος, που ήταν ο κύριος αντικειμενικός στόχος του ΕΛΑΣ, εδέχθη όλο, σχεδόν το βάρος της επιθέσεως το οποίο δεν κατώρθωσε να υπομείνει. Είχε στη διάθεσή του τα πυρά του μοναδικού όλμου και των δύο βαρέων πολυβόλων του Συντάγματος, που ήσαν εγκατεστημένα στο ύψωμα της Αναλήψεως.
Με την έναρξη της επιθέσεως το ύψωμα αυτό εδέχθη ισχυρό βομβαρδισμό από εχθρικούς όλμους και καταιγιστικά πυρά πολυβόλων, οπλοπολυβόλων και τουφεκίων και, πολύ γρήγορα και χειροβομβίδων. Από τα πρώτα βλήματα των όλμων ετραυματίσθη σοβαρότατα ο χειριστής του όλμου Υπολοχαγός Στρατολογικού Αντώνης Κουκουτιανόγλου, ύστερ' από λίγο, υπέκυψε. Μετά 15 λεπτά βρέθηκε στη θέση του όλμου ο Βλαικος, ο οποίος θέλησε να τον θέσει σε λειτουργία, αλλ' εις μάτην. Έτσι ο λόχος στερήθηκε ενός ισχυρού μέσου πυρός. Τα δύο πολυβόλα, με χειριστές τους αδελφούς Ιωάννη και Κωνσταντίνο Ψαρρό, (μακρινοί συγγενείς του Διοικητή του 5/42) έβαλαν κατά των εχθρικών τμημάτων αλλά στα τυφλά λόγω της νύκτας. Έπαψαν να βάλουν όταν οι ΕΛΑΣίτες έφθασαν δίπλα των και τους αιχμαλώτισαν. Αφέθηκαν όμως ελεύθεροι γιατί μεταξύ των επιτιθεμένων, ήταν και ο Ανθυπολοχαγός του ΕΛΑΣ Μεσολογγίτης (Κολοτούρος) που θέλησε έτσι ν' ανταποδώσει τη χάρη της απελευθερώσεως του από τον Ψαρρό τη προηγούμενη, μετά τη Μάχη Μαραθιά (16/4/44).

Ο Δεδούσης, παρά τις ψύχραιμες επεμβάσεις του στη διάρκεια της επιθέσεως δεν κατόρθωσε μετά την κατάληψη από τον εχθρό, του δεσπόζοντος υψώματος της Αναλήψεως, να συγκρατήσει τους αντάρτες του, οι οποίοι, έως εκείνη τη στιγμή εμάχοντο με ακμαίο ηθικό. Έτσι, άρχισε η διαρροή των ανταρτών, που τους ακολούθησε, μοιραίως, και ο Δεδούσης. Άργησε όμως, γιατί έφθασε στη Σκάλα Καραισκου μόλις στις 8:30 το πρωι με 35 περίπου αντάρτες. Εκεί, στην παραλία, ο Δεδούσης συναντήθηκε με τον Ψαρρό. Ακολούθησε χαρακτηριστικός διάλογος μεταξύ των, που καταγράφει ο αδελφός του Δεδούσης Ιωάννης στη σελίδα 85 του βιβλίου του: «Θύμιος Δεδούσης. Ο εθνομάρτυς αγωνιστής» εκδόσεως 1949.

Δεδούσης: Συνταγματάρχα μου πρέπει να φύγωμεν.
Ψαρρός: Εγώ θα παραδοθώ.
Δεδούσης: Θα μεiνετε αιχμάλωτος;
Ψαρρός: Δεν βαριέσαι; Σ' Έλληνες θα πέσω.
Δεδούσης: Εγώ δεν πρόκειται να μεiνω. Όσοι θέλουν να με ακολουθήσουν.

Τον ακολούθησαν μόνον 5 μεταξύ των οποίων και ο Υπολοχαγός Καλλικάντζαρος και ο Αεροπόρος Μπουρδάκος. Οι άλλοι 30 περίπου, χωροφύλακες κατά το πλείστον, έμειναν στη Σκάλα.
Ο Δεδούσης, όμως, κατά τη κίνηση του στον παραλιακό δρόμο διεπίστωσε την ύπαρξη στην περιοχή αυτή ανδρών του V Τάγματος του ΕΛΑΣ, που είχε λάβει μέρος στη μάχη του Κλήματος, αλλά, μετά την υποχώρηση των Τμημάτων του 5/42, έσπευσε προς τη Σκάλα Καραισκου για να φράξει την οδό διαφυγής, που την προηγούμενη την αφήκε ελευθέρα. Έτσι, κατάφεραν μεν οι πρώτοι υποχωρήσαντες να εύρουν την οδό ελεύθερη, όχι όμως και ο Δεδούσης με την ομάδα του, οι οποίοι υποχρεώθηκαν ν' αλλάξουν κατεύθυνση, να κινηθούν, με πολλές προφυλάξεις, προς Βορράν, στο βουνό και να κρυφθούν όλη την ημέρα σε πυκνή συστάδα θάμνων. Από τον πρόχειρο κρυψώνα τους άκουαν να διέρχονται συνεχώς ΕΛΑΣίτες, που τους αναζητούσαν, με αποτέλεσμα να περάσουν πολλές ώρες τρομερής αγωνίας. Τη νύκτα, με τη συνδρομή ποιμένων της περιοχής, φίλα φρονούντων προς το 5/42, κατώρθωσαν ν' απομακρυνθούν από εκεί και, μετά διήμερον να φθάσουν στον Άγιο Γεώργιο και κατόπιν, στην Αθήνα.
Οι 30 όμως αντάρτες που έμειναν στη Σκάλα, Καραϊ'σκου εξαντλημένοι και ανήμποροι να περπατήσουν, συνελήφθησαν από τον ΕΛΑΣ, μεταφέρθηκαν στο Παλαιοξάρι, υποβλήθηκαν σε φρικτά βασανιστήρια και τελικά, εξετελέσθηκαν ομαδικά.
Ο Ψαρρός, λόγω της ραγδαίας εξελίξεως των γεγονότων δεν πρόλαβε να επέμβει αποτελεσματικώς με την εφεδρεία του Συντάγματος. Έτσι αργά εγκατέλειψε το Κλήμα και μαζί με τον υπασπιστή του, Έφεδρο Ανθυπολοχαγό Παπαγεωργίου, έφθασε στη Σκάλα Καραισκου. Μετά τη συνάντησή του με το Δεδούση και την απόφασή του να μείνει εκεί, συνελήφθη από ομάδα μαυροσκούφηδων του Άρη και οδηγείτο προς Κλήμα. Καθ' οδόν συνάντησε το Νικηφόρο του ΕΛΑΣ, ο οποίος, μετά σύντομη συνομιλία των, παρέλαβε αυτός τον αιχμάλωτο, απεμάκρυνε τους μαυροσκούφηδες και τον παρέδωσε σε ομάδα της εμπιστοσύνης του από το Τάγμα του, με την εντολή να τον οδηγήσουν στη Διοίκηση της Ταξιαρχίας, στον Άγιο Ηλία. Έδωσε, επιπρόσθετα, εντολή να μην αφήσουν κανένα να τον πειράξει, κάνοντας, εν ανάγκη, χρήση και των όπλων αν κανείς τον ενοχλήσει.



Στο δρόμο, όμως, συνήντησαν το Ζούλα, το Διοικητή του 36 Συντάγματος του ΕΛΑΣ, που κατήρχετο, έφιππος στη Σκάλα Καραισκου. Ο Ζούλας, μόλις αντίκρυσε τον Ψαρρό, που τόσο μισούσε, εξοργίσθη, τον εξύβρισε βάναυσα και, μετά βραχύ διάλογο, διέταξε την εκτέλεσή του, η οποία επραγματοποιήθη αμέσως. Οι ριπές του αυτομάτου τον έπληξαν στο μέτωπο και το στήθος. Κατά πληροφορίες του Παπαγιαννόπουλου, που περιλαμβάνονται στις σελίδες 92 και 93 του βιβλίου του, «5/42-Ψαρρός» εκδ. 1981, ο Ζούλας εβύθισε στο λαιμό του ημιθανούς Ψαρρού, τη μάχαιρά του με τόση λύσσα, ώστε οι χείρες του εβάφηκαν με το αίμα του θύματος. Ευθύς αμέσως κατεκρεουργήθη και ο Παπαγεωργίου, εκεί όπου κατέκειτο αιμόφυρτος ο Αρχηγός του. Στη συνέχεια ο Ζούλας διέταξε και φόρτωσαν το πτώμα του Ψαρρού και το μετέφεραν στο Κλήμα, όπου παρέμεινε άταφο για πολύ χρόνο, ενώ παρήλαυναν χλευάζοντάς το πολλοί αντάρτες του ΕΛΑΣ.


Ήταν τόσο το μίσος του Ζούλα προς τον Ψαρρό ώστε την επομένη της δολοφονίας του, οδήγησε στο νεκροταφείο του Κλήματος τον αγρίως βασανιζόμενο Παπαγιαννόπουλο, τον αντιπρόσωπο του 5/42 στη διάσκεψη που επρόκειτο να γίνει στο Ραυτόπουλο αλλά είχε συλληφθεί αιχμάλωτος μαζί με τον Γιακουμάκη, του έδειξε το άταφο πτώμα του Ψαρρού και του είπε: Τον βλέπεις αυτόν; Ο Ψαρρός πέθανε σε πέντε λεπτά. Εσύ θα πεθαίνεις επί πέντε ημέρες! Τράβα τώρα!
Ευτυχώς ο Τάκης Παπαγιαννόπουλος διασώθηκε και αναδείχθηκε μεταπολεμικά σε διαπρεπή δημοσιογράφο.


Όργια των ΕΛΑΣιτών σε βάρος ανταρτών του 5/42

Τη διαλυση του 5/42 ακολούθησε όργιο βαναυσοτήτων. Πολλοί από τους συλληφθέντες αιχμαλώτους εφονεύθησαν επί τόπου. Από τα συγκεντρωθέντα μέχρι σήμερα στοιχεία οι παρακάτω Αξιωματικοί και αντάρτες του 5/42 βρήκαν τον θάνατο μέσα στη πρώτη βδομάδα από τη διάλυση του εκεί, στις πλαγιές και στις χαράδρες του Κλήματος:



1. Συ/χης Ψαρρός Δημ.
2. Αντ/χης Ιωαννίδης Πετ.
3. Ταγ/χης Δημητριάδης Χ.
4. Λοχαγός Σαγιάς Σπ.
5. » Λιβέρης Γεώργ.
6. » Ευσταθίου Π.
7. Υπολ!γός Πατυχάκης Αρισ.
8. » Κουκουτιανός Αντ.
9. » Βάσος Περ.
10. » Κουτριάρης Λουκάς
11. Ανθ/γός Παπαδήμος Λουκ.
12. Εφ. Ανθ/γος Πριγγής Ευαγ.
13. » Παπαγεωργίου Σωτ.
14. » Αλεξόπουλος Ιωαν.
15. » Σκατζής Αθ.
16. Ανθ/σπιστής Ευαγγελόπουλος
17. Ενωμοτάρχης Κουτβός Ιωαν.
18. Υπεν/χης Πλατάς Παν.
19. » Σκοτίδας Δημ.
20. » Κοντός Δημ.
21. Υπενωμ. Πρεσβύτης Χρ.
22. » Συνάπης Στ.
23. » Σταθόπουλος Κ.
24. » Μέτουλας Υ.
25. » Κατσάνος Γ.
26. » Σιτογεωργόπουλος
27. » Μπακογιώργος Α.
28. » Ζελιώτης Γ.
29. » Κωνσταντινίδης Γ.
30. » Γερολάνος Σπυρ.
31. Επισμηνίας Λιακάκος Λυκ.
32. Λοχίας Λιάτσος Παν.
33. » Γιανναράς Ι.
34. » Ανδρίτσος Δημ.
35. Πυροσβέσ. Φωτόπουλος Γ.
36. Αντάρτης Λουκόπουλος Ευθ.
37. Αvrάρτης Κορτέσης Γ.
38. » Πετρόπουλος Ι.

39. » Αποστολόπουλος
40. » Φούvrας Γαρ.
41. » Καμπάσης Περ.
42. » Χριστόπουλος Χρ.
43. » Σταυρόπουλος Χρ.
44. » Αλεξάκης Σπυρ.
45. » Βρεττός Δημ.
46. » Νικολούλιας Ν.
47. » Δασκαλόπουλος Γ.
48. » Πολύζος Στ.
49. » Τσέλος Χρ.
50. » Σαραvrαένας Γ.
51. » Σκουφάκης Αγγ.,
52. » Καvrάς Παν.
53. Αvrάρτης Καραμπέτσος Αθ.
54. » Ανδριτσόπουλος Ν.
55. » Κοτρίκας Γεώρ.
56. » Κουτσομίχος Χρ.
57. » Μαρδάκης Αθ.
58. » Παρασκευάς Ηλ.
59. » Παρασκευάς Γεωρ.
60. » Καραλιώτης Κ.
61. » Νάκος Χρ.
62. » Παναγόπουλος Θ.
63. » Φασούλης Ευάγ.
64. » Μιχαλόπουλος Χρ.
65. » Παπαϊωάννου Ιω.
66. » Παπάς Ευθ.
67. » Κουλελής Ιωάν.





Ας σημειωθεί ότι τα θύματα του Συντάγματος από τα πυρά του ΕΛΑΣ ήταν ελάχιστα. Οι αιχμάλωτισθέντες όμως άνδρες του 5/42 όχι μόνον εκτελέσθηκαν τελικά κατά τον αγριότερο τρόπο, αλλά υπέστησαν και φρικτά βασανιστήρια πριν εκτελεσθούν. Ο πιο πάνω κατάλογος είναι τραγικά εύγλωττος. Οπωσδήποτε δε είναι ακόμα μακρύτερος γιατί οι εκτελέσεις των ανδρών, συγγενών ή και οπαδών του 5/42 συνεχίστηκαν και τις επόμενες εβδομάδες ώστε τελικά ο αριθμός των αδικοχαμένων πατριωτών να φθάσει τους 250. Ο τότε Δ/τής του 3ου Λόχου Γ. Καϊμάρας στο βιβλίο του της ιστορίας του 5/42, αναφέρει ονομαστικώς τους 301 νεκρούς αντάρτες και οπαδούς του Συντάγματος. Από αυτούς είναι ζήτημα αν υπερβαίνουν τους 50 οι πεσόντες από Γερμανούς και ΕΛΑΣίτες πριν από τη τελική μάχη του Κλήματος. Αναμφίβολα επρόκειτο για ένα μαζικό και θηριώδες ΕΓΚΛΗΜΑ, επειδή οι αιχμάλωτοι πολέμου ΔΕΝ εκτελούνται εκτός αν έχουν διαπράξει αξιόποινες πράξεις και έχει προηγηθεί δικαστική απόφαση.

[Sarissa]

ΛΗΘΗ ΠΟΤΕ.
ΣΥΓΧΩΡΕΣΗ ΟΥΤΕ

[CTALNH]

ΛΗΘΗ ΠΟΤΕ.
ΣΥΓΧΩΡΕΣΗ ΟΥΤΕ

ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΤΥΧΗ ΜΕ ΤΟΝ ΨΑΡΡΟ ΘΑ ΕΧΕΤΕ ΓΕΡΜΑΝΟΤΣΟΛΙΑΔΕΣ

[mitsokollias]

ΛΗΘΗ ΠΟΤΕ.
ΣΥΓΧΩΡΕΣΗ ΟΥΤΕ

Αλίμονο!Πενήντα χρόνια τέτοιας σάπιας προπαγάνδας και δεν καταφέρατε τίποτα! Τώρα που μείνατε 10-20 σταγονίδια τι να φοβηθεί κανείς? Οι δοσίλογοι θα σαπίζουν για πάντα στην μνήμη του λαού μας σαν ότι πιο βρώμικο έβγαλε ο τόπος αυτός.

[Rudolf Hess]

ΛΗΘΗ ΠΟΤΕ.
ΣΥΓΧΩΡΕΣΗ ΟΥΤΕ

ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΤΥΧΗ ΜΕ ΤΟΝ ΨΑΡΡΟ ΘΑ ΕΧΕΤΕ ΓΕΡΜΑΝΟΤΣΟΛΙΑΔΕΣ

Πρόσεξε μη σου φύγει κανένας πόντος από το καλσόν.

[Sarissa]

Άντε ντε ελάτε....
και μην με πρίζες γιατί ανεβάσω 10 φότο με τα κεφάλια σας να μην στέκουν καλά,πάνε σε αλλουνού το θέμα να γράψεις τις μαλακίες σου

[CTALNH]

ΕΓΩ ΔΕΝ ΕΧΩ ΟΥΤΕ ΜΙΑ ΦΩΤΟ ΑΠΟ ΔΙΚΑ ΣΑΣ ΚΟΥΦΑΡΙΑ ΓΙΑΤΙ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΠΗΓΑΔΙ ΔΕΝ ΕΠΙΑΝΕ ΤΟ ΦΛΑΣ.....